ﺳﻪشنبه، 30 آبان 1396
Menu

استان : کردستان

  • معرفی استان
  • معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی
  • معرفی جاذبه های طبیعی
  • آداب و رسوم
  • مشاهیر
  • صنایع دستی
  • سوغات
  • خدمات گردشگری

معرفی استان :


براساس‌ آمارگيري‌ و آخرين‌ تقسيمات‌ كشوري در سال1385، استان‌ كردستان‌ داراي نه شهرستان‌، 12 شهر، 27 بخش‌ و 84 دهستان‌ است و همچنين‌ داراي‌ 1767 آبادي‌ داراي‌ سكنه‌ و 192 آبادي‌ خالي‌ از سكنه‌ است‌. شهر سنندج مركز استان است و شهرستانهاي آن شامل سقز، بانه، بيجار، قروه، مريوان، سروآباد، سنندج، كامياران و ديواندره مي‌باشد.

شهرستان بانه

مركز شهرستان‌ بانه‌ در فاصله‌ 270 كيلومتري‌ شمال‌ باختري‌ سنندج‌، در ابتداي‌ راه‌ آسفالت‌ بانه-مهاباد قرار گرفته‌ است. شهرستان‌ بانه‌ داراي‌ چهار شهر بانه‌، آرمرده‌، بوئين‌ و كاني‌ سور است‌ و جمعيت‌ آن‌ حدود 119332 نفر برآورد شده‌ است.


شهرستان بیجار

شهر بيجار مركز اين‌ شهرستان‌، در 140 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ سنندج‌ و در مسير راه‌ آسفالته‌ سنندج-زنجان‌ قرار دارد. رودخانه‌ دايمي‌ قزل‌اوزن‌ از شمال‌ و شمال‌ باختري‌ اين‌ شهر مي‌گذرد. شهرستان‌ بيجار به‌ جز مركز آن، داراي‌ شهرهاي‌ ياسوكند و بابارشاني‌ است‌ و جمعيت‌ آن‌ حدود 116073 نفر برآورد شده‌ است.


شهرستان دیواندره

شهرستان‌ ديواندره‌ از شمال‌ به‌ شهرستان‌ تكاب‌، از شرق‌ به‌ بيجار، از جنوب‌ به‌ سنندج‌، از غرب‌ به‌ سقز و از جنوب‌ غربي‌ به‌ بخش‌ سرشيو شهرستان‌ مريوان‌ محدود مي‌شود. شهر ديواندره‌ مركز شهرستان‌ در فاصله‌ 99 كيلومتري‌ شمال‌ سنندج‌ و در مسير جاده‌ آسفالت‌ سنندج-سقز قرار دارد. شهر ديگر اين‌ شهرستان‌ زرينه‌ است‌ و جمعيت‌ شهرستان‌ طبق‌ برآورد سال‌ 1379، 88983 نفر بوده‌ است.





در ترکیب جمعیت استان کردستان، جامعه عشایری جایگاه ویژه ای دارد. عشایر این استان از طوایف قدیمی کرد هستند که با زبان کردی سخن می گویند و بیشتر آن ها اسکان یافته اند و عمدتاً به دامپروری می پردازند. عشایر این استان بیشتر در مناطق بانه، سقز، مریوان، دیواندره، سنندج و اورامانات که کوهستان های بلند و دره های عمیق دارد به سر می برند. کوچ این طوایف کوتاه و محدود است و غالباً در کوهپایه های محل زندگی خود رمه گردانی می کنند. مهم ترین ایلات کردستان عبارتند از: شیخ اسماعیلی، دراجی، سورسوری، لک، کوماسی، گلباغی، منمی و قال قالی.
استان کردستان با وسعت 29137 کیلومتر مربع در غرب ایران واقع شده است. این استان بین مدارهای 34 درجه و44 دقیقه و 36 درجه و 30 دقیقه شمالی و بین نصف النهارهای 45 درجه و 31 دقیقه و 48 درجه و 16 دقیقه شرقی قرار دارد. این استان ازشمال با آذربایجان غربی و بخشی از زنجان، از شرق با استان همدان و بخش دیگری از استان زنجان، از جنوب با استان کرمانشاه و از سمت غرب با کشور عراق هم مرز است. این استان دارای 10 شهرستان، 27 بخش، 84 دهستان و 23 شهر می باشد. استان كردستان به لحاظ دارا بودن پتانسیل های خوب از جمله آب و خاك و معادن می تواند در زمینه تولیدات صنعتی رشد و توسعه یابد. استان دارای ذخایر قابل توجه مواد معدنی است و سنگ های تزئینی با تنوع فراوان در رنگ، شاخص ترین ماده معدنی منطقه می باشد. استان كردستان با ميانگين بارندگي سالانه حدود 500 ميلي ليتر از جمله استانهاي با بارش متوسط در كشور است.
استان‌ كردستان‌ بخشي‌ از سرزميني‌ است‌ كه‌ تحت‌ حكومت‌ مادها اداره‌ مي‌شد. حدود تاريخي‌ سرزمين‌هاي‌ تابع‌ دولت‌ ماد از شمال‌ با اورارتو، از غرب‌ با آشور و از جنوب‌ غربي‌ و جنوب‌ با ايلام‌ و سومر (بابل و اكاد‌) محدود بود. گروهي‌ در منطقه‌ شرق‌ دریاچه ارومیه مستقر شدند و نام‌ سرزمين‌ «آماداي‌» بر آن‌ نهادند و گروهي‌ در غرب‌ آن‌ ساكن‌ شدند و آن‌ سرزمين‌ را پارسوا (پارسوما) ناميدند. گروه‌ نخستين‌، دولت‌ ماد را پديد آورد و گروه‌ دوم‌ پادشاهي‌ نيرومند هخامنشي‌ را ايجاد كرد. سرزمين‌ ماد به‌ كشورهاي‌ متعدد تقسيم‌ شده‌ بود كه‌ به‌ صورت‌ حكومت‌هاي‌ كوچك‌ خود مختار و مستقل‌ اداره‌ مي‌شدند. «ماننا» يكي‌ از اين‌ دولت‌هاي‌ مستقل‌ در جنوب‌ درياچه‌ اروميه‌ تا حوالي‌ سقز امروز بود. اين‌ مردمان‌ پيش‌ از ورود آريايي‌های صحرانشين‌ هم‌، داراي‌ فرهنگي‌ عالي‌ و دولتي‌ متكامل‌ بودند. "زاموآ" سرزميني‌ بود كه‌ از كنار درياچه‌ اروميه‌ تا بخش‌هاي‌ علياي‌ رود «دياله‌» امتداد داشت‌. اين‌ سرزمين‌؛ مياندوآب‌، بانه‌ ، سليمانه‌ و سنندج‌ تا زهاب‌ امروزي‌ را در بر مي‌گرفت‌ و محل‌ سكونت‌ لولوبيان‌ بود .

موزه سنندج

موزه‌ سنندج‌ در قسمت‌ بيرونی‌ يكی‌ از بناهای‌ دوره‌ قاجاريه‌ داير شده‌ است‌. اين‌ بنا به‌ منزل‌ «سالار سعيد» معروف‌ است‌ و مقارن‌ با سلطنت‌ ناصرالدين‌ شاه‌ قاجار در حدود 150 سال‌ پيش‌ توسط‌ يكی‌ از علمای بنام‌ اهل‌ سنت‌ «ملا لطف‌الله‌ شيخ‌الاسلام‌» قاضي‌ القضات منطقه‌ كردستان‌، در دو قسمت‌ حياط‌ و ساختمان‌ بيرونی‌ و حياط‌ و ساختمان‌ اندرونی‌ بنا شد. اين‌ بنا در سال‌ 1354 شمسي‌ به‌ موزه‌ تبديل‌ شد. موزه‌ سنندج‌ از دو بخش‌ مجزای تاريخ‌ و باستان‌شناسی‌ تشكيل‌ شده‌ است.

عمارت آصف ديوان (موزه مردم شناسي خانه کرد)

براساس نقل قول های مختلف احداث بناي اصلی عمارت آصف كه شامل تالار تشريفات است به دوران صفويه باز مي گردد. كه دردوره های بعدی بويژه در دوران قاجاريه وپهلوی بتدريج بخشهايی به آن افزوده شده است.

موزه حمام خان (ظهيری)

اين حمام در ضلع شمالی بازار سرپوشيده سنندج،‌ پايين تر از مسجد داروغه است. حمام دارای بخش های مختلفی از جمله سردر ورودی، ‌سريينه، حمام گرم، خزينه و ... است. بر طبق كتيبه سنگي موجود در سردر ورودی،‌ حمام در سال 1220 هـ.ق به دستور (امان الله خان اردلان) ساخته شد و بعدها به سبب تملك آن توسط (امين التجار) در سال 1296 هـ.ق (دوران حكومت فرهاد ميرزای معتمدالدوله، عموی ناصرالدين شاه) مورد مرمت و بازسازی عمده قرار گرفت.

معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی :


حمام خان (ظهيري):

اين حمام در ضلع شمالي بازار سرپوشيده سنندج،‌ پايين تر از مسجد داروغه است.


حمام شيشه:

حمام شيشه در ضلع شمالي بلوار كردستان و مجاور پل و مسجد (ملاويسي) قرار دارد و از بناهاي عمومي و قديمي شهر سنندج به شمار مي رود.




حمام صلاحي:

در ضلع شرقي خيابان فردوسي و مجاور بازار قديمي سنندج، در زير مغازه هاي پيرامون، حمامي قرار دارد كه به گرمابه ممتاز (صلاحي) مشهور است.


حمام عبدالخالق:

اين حمام در ضلع شرقي راسته بازار سنندج قرار دارد. احتمالاً به دوره قاجاريه تعلق دارد.





حمام عمارت آصف:

در داخل مجموعه عمارت (آصف وزيري) حمام كوچكي وجود دارد كه يكي از زيبا ترين حمام هاي غرب كشور است. اين بنا به سبك معماري اصفهاني و مانند ساير حمام هاي استان اما در مقياس كوچك تر ساخته شده.


حمام قصلان:

روستاي «قصلان» در مسير دينور-زنجان، در پنج كيلومتري شمال شهر قروه قرار دارد.





حمام عمارت مشير ديوان:

در داخل عمارت (مشير ديوان) حمامي به سبك حمام هاي قديمي اما در مقياس كوچك تر ساخته شده كه داراي ويژگي هاي خاص و بخش هاي مختلفي است.


حمام خدری:

این حمام فعلاً قدیمی ترین اثر معماری موجود در شهر بانه است.





حمام عمارت وكيل الملك:

در مجموعه عمارت «وكيل الملك » و متصل به پارك سپيدار،‌ حمامي قديمي قرار دارد که به نظر مي رسد اين حمام هم زمان با احداث مجموعه عمارت وكيل كه به دوره زنديه باز مي گردد، ساخته شده باشد.

حمام پاشا خان:

اين حمام در محله قطارچيان شهر سنندج قرار دارد و يكي از قديمي ترين حمام هاي شهر سنندج است.

حمام عمارت ملالطف الله شيخ الاسلام:

در مجموعه عمارت (ملا لطف الله شيخ الاسلام سنندجي) كه هم اكنون اداره كل ميراث فرهنگي استان كردستان از آن بهره مي گيرد، حمامي قديمي وجود دارد كه در بخش اندروني و در ضلع غربي طبقه زيرزمين عمارت قرار گرفته است.

حمام شجاع لشکر:

این حمام قدیمی در کوچه امیر لشگر از محله سر ته پوله کنار منزل شجاع لشگر واقع شده است.

حمام حسن آباد:

در داخل شهر حسن آباد ياسوكند، حمامي قديمي وجود دارد كه از لحاظ معماري حايز اهميت است.

بازار قديمي سنندج:

شهر سنندج داراي دو بازار بزرگ و عمده است كه يكي از آنها به بازار قديمي شهرت دارد.




تيمچه حاج شهباز:

در ضلع شرقي راسته بازار بزرگ بيجار، تيمچه اي زيبا قرار دارد كه به نام تيمچه (حاج شهباز) معروف است.




سراي امير تومان:

در ضلع غربي بازار بيجار سرايي قديمي وجود دارد كه در زبان محلي به تيمچه (امير تومان) معروف است.



بازار سرتپوله سنندج:

اين بازار از خيابان شهدا آغاز و به ابتداي بازار مستطيل شكل قديمي متصل مي شود.

بازار قديمي سقز:

از بازار اصلي و قديمي شهر سقز آثار زيادي بر جاي نمانده است و تنها آثار به جاي مانده شامل بقاياي راسته هاي آن است كه در طي چند دهه گذشته به كلي از نظر معماري دگرگون شده است.

ازار بيجار:

بازار بيجار در مركز اين شهر واقع شده و از بقاياي بافت قديمي شهر بيجار به حساب مي آيد. اين بازار شامل يك راسته طولاني شمالي-جنوبي،‌ تيمچه اي به نام (حاج شهباز) و سرايي به نام (امير تومان)‌ است.






پل‌ فرهاد آباد (پل‌ امير):

اين‌ پل‌ در 15 كيلومتري‌ شمال‌ غربي‌ شهرستان‌ قروه، در روستاي‌ «فرهاد آباد» قرار دارد و در مسير جاده‌ قديمي‌ بيجار، روي‌ رودخانه‌ «بايتمر» احداث‌ شده‌ است‌.




پل قشلاق:

اين‌ پل‌ در شرق‌ شهر سنندج، نرسيده‌ به‌ پايانه‌ مسافربري‌ واقع‌ و در كنار راه‌ آسفالته‌ و روي‌ رودخانه‌ قشلاق‌ احداث‌ شده‌ است‌.




پل شیخ:

پل‌ شيخ‌ در دو كيلومتري‌ شمال‌ شهر سنندج‌ و در مسير جاده‌ آسفالته‌ روستاي‌ «باباريزه‌» و «قليچيان‌»، روي‌ رودخانه‌ قشلاق‌ احداث‌ شده‌ است‌. اين‌ پل‌ در مسير ارتباطي‌ سنندج‌ به‌ بيجار و زنجان‌ قرار دارد.




پل گاران:

پل‌ گاران (كاروان)‌ روي‌ رودخانه‌ دايمي‌ «گاران‌» (چم‌ گاران‌) كه‌ از ارتفاعات‌ بلند و برف‌ گير منطقه‌ «سرشيو» مريوان‌ سرچشمه‌ مي‌گيرد، ساخته‌ شده‌ است. اين‌ پل‌ ارتباط‌ بين‌ دو منطقه‌ «جانوره‌» و «گاران‌» در مريوان‌ را فراهم‌ مي‌سازد.




پل صلوات آباد:

اين‌ پل‌ در 15 كيلومتري‌ جاده‌ آسفالته‌ بيجار-تكاب‌ در روستاي‌ «صلوات‌ آباد» روي‌ رودخانه‌ «قزل‌ اوزن‌» احداث‌ شده‌ است‌. پل‌ در مسير ارتباطي‌ سلطانيه‌ و زنجان‌ با ديگر شهرهاي‌ غرب‌ كشور از جمله‌ بهار همدان‌، كرمانشاه‌ و سنندج‌ قرار دارد.




پل قجور:

اين‌ پل‌ كه‌ روي‌ رودخانه‌ «قزل‌ اوزن‌» نزديك‌ روستاي‌ «قجور» از شهرستان‌ بيجار و در مسير جاده‌ كاروان‌ رو زنجان-بيجار واقع‌ شده‌، در 50 كيلومتري‌ شهر بيجار قرار دارد.

باغ امانيه :

از جمله باغ هاي دامنه آبيدر، باغ «امانيه» است كه به وسيله «امان الله خان اردلان» ايجاد شد. هر چند شكل و فرم اين باغ ها با تغييرات فراوان مواجه بوده، ‌اما هنوز به نام هاي قديمي شناخته مي شوند.




چهار باغ خسرو آباد :

يكي از چهار باغ هاي معروف منطقه غرب كشور كه شايد بتوان آن را پس از چهار باغ اصفهان قرار داد،‌ چهارباغ خسرو آباد سنندج است كه احتمالاً در زمان كريم خان زند و خسروخان اول اردلان ايجاد شده بود.

چهار باغ گروس :

از ديگر چهار باغ هاي قديمي بايد از چهار باغ گروس در جنوب بيجار نام برد كه اعتماد السلطنه در «مرآت البلدان» توصيف جامعي از آن ارايه و احداث آن را به سال 1104 هـ.ق نسبت داده است.

چهارباغ سنندج :

چهارباغ سنندج نيز از چهار باغ هاي نابودشده است به نظر مي رسد كه محله قديمي چهار باغ سنندج، در قديم جايگاه اين چهار باغ بود. در تاريخ اردلان به اين چهار باغ اشاره شده است.

عمارت آصف ديوان (موزه خانه کرد):

براساس نقل قولهاي مختلف احداث بناي اصلي عمارت آصف كه شامل تالار تشريفات است، به دوران صفويه باز مي گردد. كه دردوره هاي بعدي بويژه در دوران قاجاريه و پهلوي به تدريج بخشهايي به آن افزوده شده است




خانه آيت الله شيخ محمد مردوخ كردستاني:

بناي آيت الله مردوخ در محله قطارچيان و ضلع شرقي خيابان مردوخ شهر سنندج واقع شده و اكنون در تملك خانواده ديگري است




عمارت و باغ آيت الله مردوخ:

بناي آيت الله مردوخ در دامنه يكي ازتپه هاي غرب كوه «آبيدر » و به فاصله 700 متري روستاي نوره قرار دارد

قلعه حسن آباد:

در گذشته هاي بسيار دور جاده قديم سنندج-كرمانشاه از روستاي حسن آباد كه در پنج كيلومتري سنندج واقع بود، مي گذشت




قلعه قم چغای:

اين قلعه در 45 كيلومتري بيجار و روي يكي از كوه هاي بلند منطقه قرار دارد




قلعه پالنگان:

روستاي پالنگان در 15 كيلومتري شهر كامياران و ابتداي منطقه اورامان قرار دارد. در 800 متري روستا در دره زيباي تنگيور و در محل چشمه هاي پر آب شيخ خاتون و شيخ عمر، قلعه پالنگان وجود داشت كه اكنون بقاياي اتاق ها، آتشكده ها و پل هاي قديمي آن پابرجاست

چنگیز قلعه:

نزديك شهر بيجار و در 20 كيلومتري شهر، بر بالاي كوهي درجاده بيجار-سنندج بقاياي قلعه اي وجود دارد كه به چنگيز قلعه معروف است

قلعه مریوان:

قلعه مریوان در سه کیلومتری جنوب شرقی شهر فعلی مریوان به قلعه هملز خان یا قلعه ایمام شهرت داشته است. این قلعه یکی از چهار مرکز خاندان اردلان در کردستان و در روزگار سرخاب بیگ مرکز و مقر حکومت کردستان بوده است

ساير قلاع:

ساير قلاع استان كردستان كه بقاياي اندكي از آن ها بر جاي مانده و نياز به بررسي بيشتر دارد عبارتند از قلعه كهنه و قز قلعه در شهرستان بيجار، قلعه هاي سياومه، نمشير بروژه، كيوه رو، شوي، آرمرده در شهرستان بانه و قلعه قپلانتو در شهرستان سقز

كاروانسراي سقز:

در ضلع غربي حمام حاج صالح سقز بقاياي كاروانسرايي قديمي ديده مي شود كه تنها بخش هايي از ضلع شمالي آن باقي مانده است




كاروانسراي بانه:

ر فاصله 25 كيلومتري شرق شهر بانه،‌ در كنار جاده سقز-بانه، آثاري از كاروانسرايي قديمي به جاي مانده كه داراي پلان متفرقه كوهستاني است

برج‌ اشقون‌ بابا:

برج‌ «اشقون‌ بابا» نزديك‌ شهر حسن‌ آباد ياسوكند شهرستان‌ بيجار واقع‌ شده‌ است‌. اين‌ بنا كه‌ از سنگ‌ و آجر ساخته‌ شده‌، داراي‌ پلاتي‌ دايره‌ شكل‌ است‌




برج‌ اوج‌ گنبد خان‌:

درفاصله‌ 75 كيلومتري‌ شمال‌ غرب‌ شهر بيجار، در روستايي‌ به‌ نام‌ «اوج‌ گنبد خان‌» برجي‌ سنگي‌ وجود دارد كه‌ به‌ برج‌ «اوج‌ گنبد» معروف‌ است‌. دليل‌ اين‌ كه‌ چرا برخي‌ اين‌ گنبد را اوچ‌ (سه‌) مي‌نامند، به‌ طور دقيق‌ مشخص‌ نيست




برج‌ ينگي‌ ارخ:

اين‌ برج‌ در روستاي‌ به‌ همين‌ نام‌ در 63 كيلومتري‌ شمال‌ شهر بيجار قرار دارد و داراي‌ پلاني‌ دايره‌ شكل‌ است‌. مدخل‌ برج‌ «ينگي‌ ارخ‌» در ضلع‌ جنوبي‌ بنا و در كنار جاده‌اي‌ در مسير رودخانه‌ «قم‌ چقاي‌» واقع‌ است






مسجد قرآن نگل :

نگل مركز دهستاني به همين نام از توابع بخش كلاترزان سنندج است كه در ‪ غرب سنندج و در مسير جاده سنندج به مريوان قرار دارد




مسجد دارالاحسان سنندج ( مسجد جامع ) :

اين مسجد در ضلع شمالي خيابان امام خميني سنندج قرار دارد و بر اساس كتيبه‌هاي موجود، مسجد در سال 1227 هـ.ق توسط امان الله خان اردلان والی کردستان ساخته شد...




مسجد آويهنگ :

اين مسجد در مركز روستاي آويهنگ در دهستان ژاوه رود غربي از بخش كلاترزان شهرستان سنندج واقع شده است...




مسجد جامع تورجان :

تورجان يكي از روستاهاي شهرستان سقز و مركز دهستان تورجان است كه در 20 كيلومتري غرب مسير سقز–بوكان قرار دارد. مسجد قديمي در داخل روستاي تورجان قرار دارد و از نظر معماري در زمره مساجد سبك بومي منطقه كردستان است.






امامزاده پير عمر :

اين بقعه در ضلع جنوبي خيابان امام خميني سنندج، مجاور قلعه حكومتي سنه دژ قديم قرار گرفته است. اين مجموعه شامل مقبره، مجد، فضاهاي مجاور و آرامگاه خانواده هاي مشاهير و بزرگان سنندجي است.

امامزاده پير محمد :

اين بقعه در ميدان نبوت شهر سنندج، بالاي تپه، در گورستان قديمي پير محمد واقع شده است. اين بنا محل دفن امامزاده محمد بن يحيي مشهور به پير محمد فرزند پير عمر است او از اولين ساداتي است كه در اين منطقه سكونت اختيار نمود.

امامزاده طاقه گوره :

اين مجموعه در خيابان شهداي محله جور آباد سنندج قرار دارد و شامل دو بخش امامزاده و مسجد و حياط در ضلع شمالي است.




امامزاده عقيل :

اين امامزاده در شهر حسن آباد يا سوكند، از توابع بيجار قرار دارد. بناي امامزاده عقيل يكي از قديمي ترين آثار معماري كردستان در دوره اسلامي است و احتمالاً به دوره سلجوقي تعلق دارد.




امامزاده هاجر خاتون :

در خیابان صلاح الدین ایوبی در محله قدیمی سر ته پوله شهر سنندج واقع است و شامل سه حیاط با فضاهای مجاور مقبره مسجد، و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج است.




بقعه پیر خضر:

بقعه پیر خضر مدفن یکی از سادات منطقه معروف به پیر خفه است و بر اساس بررسی های به عمل آمده بنا به دوره صفویه می رسد. در روستاي پير خضر در دو كيلومتري بيجار بقعه اي به همين نام وجود دارد.




مقبره شرف الملك:

اين بنا در انتهاي خيابان كشاورز سنندج واقع است. روي تپه شرف الملك كه گورستان است،‌ دو ساختمان قديمي جدا از هم قرار دارد كه يكي از آن ها به علي اكبر خان شرف الملك پسر مرحوم محمد صادق خان پسر امان الله خان بزرگ، از واليان كردستان تعلق دارد.




مقبره شيداي نازار:

اين بنا در بلند ترين نقطه كوه شيدا در شمال شرقي روستاي ظفر آباد از توابع قروه قرار دارد و از هر سو قابل رويت است.




بقعه شيخ نجم الدين:

بقعه (شيخ نجم الدين نقشبندي) در روستاي (امروله) از شهرستان سنندج، به يكي از مشايخ طريقت نقشبندي تعلق دارد.




بقعه بابا گرگر (امامزاده سيد جلال الدين):

اين بقعه در روستايي به نام باباگرگر و در شهرستان قروه واقع شده است. اين بقعه به امامزاده سيد جلال الدين موسي الرضا (‎‎ع) و باوه گرگر نيز مشهور است.




مقبره شيخ محمد باقر غياثي:

اين مقبره كه حدود 50 سال پيش روي تپه شرف الملك سنندج ساخته شده. به يكي از عرفاي اواخر عصر قاجار، شيخ محمد باقر غياثي تعلق دارد.






بنچاق اورامان (هورامان ):

اين نوشته كه به «بنچاق اورامان» مشهور شد، قراردادي است ميان دو نفر براي خريد و فروش زرستاني به 45 درهم كه شاهدان معامله نيز نام خود را در آن نوشته اند.




نقش برجسته آبيدر:

نقشه برجسته ميدان مادر در پارك جنگلي آبيدر، با الهام از نقوش مكشوفه از زيويه اجرا شد.




تپه باستاني زيويه:

اين تپه در روستاي زيويه، حدود 55 كيلومتري جنوب شرقي شهر سقز واقع واز محوطه بسيار وسيعي برخوردار است. طي كاوش هاي باستان شناسي در اين تپه، قلعه باستاني زيويه از زير خاك بيرون آمد.




نقش برجسته و سنگ نبشته اورامان:

در 45 كيلومتري شمال غربي كامياران، در حدود 500 متري شمال غرب روستاي «تنگيور» در تنگه كوه هاي «زينانه»، در بلند ترين نقطه صخره كوه، بقاياي كتيبه و نقش برجسته اي به چشم مي خورد.

آثار صخره ای فرهاد تاش وینسار:

در 35 کیلومتری شهر قروه بر روی کوهی مرتفع بقایای یک معدن بزرگ سنگ قرار دارد که از نظر نوع و اندازه و تراش سنگ دارای ویژگی خاصی است.

تپه تیانه:

اين تپه در 26 كيلومتري غرب كامياران واقع شده و به دليل كشف سفالهاي منقوش پيش از تاريخ در آن، بسيار حايز اهميت است. در گمانه زني اين تپه، شش طبقه اتقرار يافته، به دست آمده است.

تپه توبره ریزه :

اين تپه در يك كيلومتري جنوب شهر كامياران واقع شده است و معرف عصر مس در منطقه كردستان است. آثار اين تپه با آثار تپه حصار دامغان قابل مقايسه و فرهنگ سفال نخودي رنگ در اين منطقه گسترش يافته است.

معرفی جاذبه های طبیعی :


دریاچه زریوار

درياچه زريوار مهم‌ترين و كم‌نظيرترين جاذبه آبي در غرب كشور است كه در فاصلة سه كيلومتري غرب مريوان قرار گرفته و جاده آسفالته‌اي آن را به شهر مريوان پيوند مي‌دهد. اين درياچه در ارتفاع 1285 متري از سطح دريا واقع شده است و از زيباترين‌ ميراث‌هاي‌ طبيعي‌ استان‌ كردستان‌ به‌ شمار مي‌آيد. طول آن 5/4 كيلومتر و عرض آن اندكي كمتر از دو تا سه كيلومتر است. مساحتي حدود900-850 هکتار دارد، عمق درياچه از پنج تا دو متر متغير است. آب درياچه شيرين و از جوشش چشمه‌هايي كه در كف درياچه قرار گرفته‌اند، تأمين مي‌شود.




چشمه‌ بابا گرگر

در روستاي‌ «باباگرگر»، در 18 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ شهستان‌ قروه‌، چشمه‌اي‌ جوشان‌ هميشه‌ مي‌خروشد كه‌ به‌ آن‌ «دنگز» مي‌گويند. اين‌ چشمه‌ پر آب‌ داراي‌ آبي‌ است‌ كه‌ رنگ‌ آن‌ مايل‌ به‌ سرخ‌ است‌. ظاهراً اين‌ آب‌ براي‌ امراض‌ سودايي‌ و پوستي‌ مناسب‌ است‌ و در درمان‌ سوء هاضمه‌ و ديگر بيماري‌هاي‌ دستگاه‌ گوارش‌ و نيز راشيتيسم‌ و درمان‌ تورم‌ موثر مي‌افتد.




درياچه پشت سد قشلاق(سد وحدت)

سد مخزني قشلاق بر روي رودخانه قشلاق در 12 كيلومتري شمال سنندج، روي كوه‌هاي منطقه "ساتله و تيرگرا" احداث شده است. درياچه پشت اين سد 11 كيلومتر طول دارد و وسعتي معادل 934 هكتار را در بر مي‌گيرد و با توجه به سطح درياچه و حجم آب، زمينه مناسبي براي انواع ورزش‌هاي آبي به وجود آورده است.

درياچه سد شهيد کاظمي

درياچه سد شهيد کاظمي در حوزه شهرستان سقز قرار دارد(قسمتي از آن) طول آن حدود شش کيلومتر و حجم مخزن آن 48 ميليون متر مکعب است. آب آن از رودخانه‌هاي زرينه رود، سيمينه رود، خورخوره و سقزچاي تأمين مي‌شود.

چشمه‌ قم‌چقاي

در 17 كيلومتري‌ قم‌چقاي‌ در دهستان‌ «سياه‌ منصور» شهرستان‌ بيجار واقع‌ است‌.

سد گاوشان

سد گاوشان در 25 کيلومتري جاده کامياران به سنندج در حال احداث مي باشد و از سدهاي بزرگ کشور محسوب مي گردد. .

چشمه‌ هفت‌ آسياب

چشمه‌ هفت‌ آسياب در روستاي‌ شريف‌آباد از دهستان‌ سياه‌ منصور واقع‌ است‌.

چشمه‌ آب‌ تلخ‌ (پير صالح‌)

چشمه‌ آب‌ تلخ‌ در روستاي‌ قشلاق‌ از شهرستان‌ بيجار قرار دارد. علت‌ نامگذاري‌ اين‌ چشمه‌ به‌ علت‌ تلخ‌ بودن‌ آب‌ آن‌ است‌.

آبشار بل‌

در يكي‌ از روستاهاي‌ منطقه‌ اورامان‌ و در مرز استان‌ كرمانشاه‌، آبشاري‌ زيبا وجود دارد كه‌ به‌ عقيده‌ كارشناسان‌ داراي‌ آب‌ عالي‌ براي‌ شرب‌ است‌. اين‌ آب‌ در مسير خود به‌ رودخانه‌ سيروان‌ مي‌ريزد.

چشمه‌ كواز

اين‌ چشمه‌ در 50 كيلومتري‌ شمال‌ غربي‌ كامياران‌ و ‌ در دامنه‌ كوه‌ واقع‌ شده‌ است‌. آب‌ اين‌ چشمه‌ در استخر كوچكي‌ جمع‌ مي‌شود و از آن‌ براي‌ نوشيدن‌ و نيز درمان‌ بيماري‌هاي‌ مجاري‌ تنفسي‌، روماتيسمي‌ و بيماري‌هاي‌ جلدي‌ استفاده‌ مي‌شود.

آبشار كويله

يكي‌ از اماكن‌ ديدني‌ استان‌ كردستان‌ آبشار «كويله‌» است‌ كه‌ در شهرستان‌ مريوان‌ و در مسير جاده‌ مريوان ـسقز واقع‌ است‌. اين‌ آبشار زيبا در فصل‌ بهار از مكان‌ها ديدني‌ و زيباي‌ منطقه‌ محسوب‌ مي‌شود.

چهل‌ چشمه

چهل‌ چشمه‌ از كوه‌هاي‌ مرتفع‌ كردستان‌ است‌. اين‌ كوه‌ داراي‌ آبشارها و چشمه‌هاي‌ بسيار زيبايي‌ است‌ اين‌ كوه‌ يكي‌ از سرچشمه هاي رودخانه‌ هاي جغاتو «جغتو» و سپيدرود است‌ و داراي‌ چشمه‌سارهاي‌ فراوان‌ و دامنه‌هاي‌ سرسبز و زيبا است.‌

سراب‌ وينسار

يكي‌ از چشمه‌هاي‌ قديمي‌ شهرستان‌ قروه، چشمه‌ سراب‌ است‌ كه‌ با آب‌ بسيار گوارا و عالي‌ در داخل‌ روستاي‌ «وينسار» از دل‌ زمين‌ بيرون‌ مي‌آيد. اطراف‌ چشمه‌ اصلي‌ سنگ‌ چين‌ شده‌ و قدمت‌ سنگ‌چين‌ آن‌ حدود دو تا سه‌ قرن‌ برآورد شده‌ است‌.

سراب‌ قروه‌

در بخش‌ جنوبي‌ شهر قروه‌ سرابي‌ طبيعي‌ وجود دارد كه‌ يكي‌ از تفرجگاه‌هاي‌ مردم‌ منطقه‌ محسوب‌ مي‌شود. اين‌ سراب‌ داراي‌ آبي‌ خوب‌ و گوارا است.

چشمه‌ خاورآباد

اين‌ چشمه‌ در جنوب‌ شرقي‌ چشمه‌ سراب‌ بيجار واقع‌ است‌.
استان‌ كردستان‌ از طبيعتي‌ زيبا برخوردار است‌ و جنگل‌ بخشي‌ از زيبايي‌هاي‌ استان‌ را شكل‌ بخشيده‌ است. جنگل‌هاي‌ استان‌ در اطراف‌ شهرهاي‌ بانه‌ و مريوان‌ واقع‌ شده‌ و بعد از جنگل‌هاي‌ شمال‌ كشور در درجه‌ دوم‌ اهميت‌ قرار دارد. در حال‌ حاضر جنگل‌هاي‌ استان‌ به‌ صورت‌ درختچه‌ و بوته‌هاي‌ پراكنده‌ درآمده‌ است‌. معروف‌ترين‌ درختان‌ جنگلي‌ اين‌ جنگل‌ها بلوط‌، مازو يا دار مازو، گلابي‌، زبان‌ گنجشك‌ (ون‌)، گردو، سيب‌ وحشي، پسته‌ وحشي‌(بنه‌)، زالزالك‌، آلبالوی جنگلي‌، بادام‌ تلخ‌، ازگيل‌، داغداغان‌، نارون‌، افرا و درخت‌هايي‌ مانند گز و بيد وحشي‌ در كنار رودخانه‌ است.‌

پارك‌ جنگلي‌ آبيدر

اين‌ پارك‌ در ضلع‌ غربي‌ شهر سنندج‌ در دامنه‌ كوه‌ آبيدر قرار دارد. آبيدر در فرهنگ‌ منطقه‌ جايگاه‌ خاصي‌ دارد و به‌ دليل‌ پرآب‌ بودن‌ چشمه‌سارها، قنات‌ها و وجود باغ‌هاي‌ متعدد مانند امانيه‌، اميريه‌ و ... چنين‌ ناميده‌ مي‌شود. از زماني‌ كه‌ شهر سنندج‌ بنيان‌ نهاده‌ شد، آب‌ چشمه‌هاي‌ آبيدر به‌ وسيله‌ تنبوشه‌هاي‌ سفالي‌ به‌ شهر منتقل‌ شد. هنوز هم‌ قنات‌ عمارت‌ خسروآباد، آصف‌، وكيل‌، مشير و تعدادي‌ از بناها، به‌ نوعي‌ از اين‌ كوه‌ سرچشمه‌ مي‌گيرند.




منطقه‌ اورامان

يكي‌ از مناطق‌ زيباي‌ استان‌ كردستان، منطقه‌ اورامان‌ است‌ كه‌ در شرق‌ مريوان‌ قرار دارد و داراي‌ كوهستان‌هاي‌ زيبا با پوشش‌ جنگلي‌ است‌. رودخانه‌ بزرگ‌ سيروان‌ از اين‌ منطقه‌ و دره‌ اورامان‌ عبور مي‌كند و به‌ رودخانه‌ دياله‌ در عراق‌ مي‌پيوندد




حیات وحش و مناطق حفاظت شده

استان کردستان گونه های مختلفی از حيات وحش را در خود جای داده است. اين گونه ها شامل انواع پستانداران، پرندگان و آبزيان می شوند. از حيوانات وحشی که در جلگه ها و دشت ها پرورش می يابند خرس، بز كوهی، آهو، گراز، خرگوش، كفتار، شغال، گرگ و روباه را می توان نام برد كه به تعداد زياد درهمه جای آن يافت می شوند.

غار باستاني كرفتو

غار كرفتو در شهرستان ديواندره، در 72 كيلومتري شرق شهرستان سقز قرار دارد. با توجه به تحقيقات به عمل آمده، در دوران «مزوزوييك» كرفتو در زير آب بود و در اواخر اين دوره ارتفاعات آن از آب خارج شد. غار كرفتو از غارهاي آهكي و طبيعي است كه در ادوار مختلف جهت استفاده و سكونت انسان تغيير حالت داده و با معماري صخره اي در چهار طبقه، در دل كوه حفر شده است. .




غار و محوطه باستاني كله كان

منطقه آرندان وكله كان در شمال غربي سنندج واقع شده است. اين منطقه درون دره اي بسته قرار گرفته و سرچشمه رود آرندان–از سرشاخه هاي رودخانه قشلاق–در آن جاري است.

غار شووی بانه

اين غار در نزديكی مرز ايران و عراق در 12 كيلومتری بانه قرار دارد. درازای اين غار 267 متر است و با شيب تندی رو به پايين می رود. درون غار، ‌آبرفتی، ريزشی و بسيار خطرناك است و چاه های عميق زيادی در گوشه كنار دالان ها و تالارهای آن وجود دارد.

آداب و رسوم :


استان كردستان یكی از استان های كردنشین در غرب ایران است، اكثریت ساكنان این استان، كرد زبان هستند كه به لهجه های مختلف تكلم می كنند. درباره زبان كردی مردم شناسان بر این رأی هستند كه زبان كردی یكی از زبان های گروه هند و اروپایی و ایرانی است.

جشن ها

جشن‌ها و آيين‌هايي‌ كه‌ در ميان‌ كردان‌ مرسوم‌ است‌، در برگيرنده‌ جشن‌هاي‌ مذهبي‌، قومي‌ و باستاني‌ است‌ كه‌ ريشه‌ در باورهاي‌ كهن‌ مردم‌ دارد و اغلب‌ تاريخي‌ و پاره‌اي‌ اسطوره‌اي‌ است‌.

ميرنوروزي‌ و مراسم‌ كوسه‌ گردي

ميرنوروزي‌ و مراسم‌ كوسه‌ گردي‌ از جمله‌ بازي‌ها و نمايش‌هايي‌ بود كه‌ تا دو دهه‌ پيش‌ به‌ عنوان‌ مقدمه‌ نوروز در استان‌ كردستان‌ برگزار مي‌شد مراسم‌ كوسه‌ گردي‌ توسط‌ دو نفر به‌ اجرا در مي‌آمد. يكي‌ را كوسه‌ و ديگري‌ را زن‌ كوسه‌ مي‌ناميدند .

مراسم‌ ميرميرين‌ يا اميربهادري

يكي‌ ديگر از مراسم‌ كه‌ از ديرباز در ميان‌ كردها رواج‌ داشت‌ و هر سال‌ به‌ مناسبت‌ فرا رسيدن‌ نوروز با تشريفات‌ و شكوه‌ خاصي‌ برگزار مي‌شد، «ميرميرين‌» يا «اميربهادري‌» است‌.

مراسم سمنو پزان (روستای قلعه-قروه)

این مراسم معمولا در 15 روز انجام می گیرد. اهالی معتقدند که سمنو مهریه ی فاطمه زهرا (س) است. به گفته اهالی این مراسم که در واقع مراسمی زنانه است، نوعی عروسی و پایکوبی به شمار می رود. زنان دور سمنو جمع می شوند هلهله می کنند و می رقصند. اما در حال حاظر این مراسم بیشتر تبدیل به مراسم دعا و روضه شده است.

مراسم پیر شالیار

پير روحاني‌ از مغان‌ زرتشت‌ به‌ نام‌ پير شاليار نزد مردم‌ اورامان‌ بسيار محترم‌ است‌ و كتابش‌ را به‌ بيگانگان‌ نشان‌ نمي‌دهند و كلماتش‌ به‌ جاي‌ ضرب‌المثل‌ به‌ كار مي‌رود. جشن‌ بزرگ‌ مردم‌ اورامان‌ در بهمن‌ماه‌ كه‌ سال‌ روز ازدواج‌ اوست‌ برگزار مي‌شود. اين‌ مراسم‌ هر سال‌ در بهمن‌ماه‌، در آغاز چله‌ كوچك‌، در سه‌ مرحله‌ و طي‌ سه‌ هفته‌ انجام‌ مي‌شود.

بازی های محلی

کلاوریزان

فردی کلاهی را پر از سنگریزه می نمود وآن را وارونه روی یک سطح قرار می داد سپس می بایست کلاه را طوری از زمین بردارد که سنگریزه ای برجای نماند اما اگر موفق نمی شد می بایست سنگریزه های باقیمانده در روی زمین را تک تک طوری بردارد که بقیه سنگریزه ها موجود در سطح تکان نخورند در غیر این صورت بازنده اعلام می گردید. هر کس در این بازی موفق می شد که یا کلاه را پر از سنگریزه برگرداند یا اینکه سنگریزه ها را تک تک بردارد به طوری که بقیه ی آنها تکان نخورد برنده اعلام می شد در این بازی دقت زیادی لازم بود و کسی که نمی توانست اعصاب آرامی داشته باشد موفق نمی گردید.

هیله مارانی

(تخم مرغ شکستن) این بازی که به صورت برد و باخت انجام می گرفت به این صورت بود که در هر مرحله دو نفر با هم روبرو می شدند؛ هر کدام از طرفین تخم مرغی را محکم در دستش نگه می داشت به طوری که یک سر تخم مرغ به طرف بالا باشد و دیده شود سپس فرد دیگری تخم مرغ خود را از طرف سر آن به تخم مرغ طرف مقابل می زد اگر تخم مرغ یکی از آنها ترک بر می داشت این بار دو سر دیگر تخم مرغ را به هم می زدند اگر این بار نیز همان تخم مرغ ترک بر می داشت صاحب این تخم مرغ بازنده محسوب می شد و می بایست تخم مرغ خود را به طرف مقابل بدهد و اگر هر دو ترک برمی داشتند آن طرفی بازنده محسوب می شد که تخم مرغش بیشتر شکسته باشد. به این طریق یک فرد ممکن بود در روز چند تخم مرغ را صاحب شود.
كردستان‌ سرزمين‌ ترانه‌ها و آهنگ‌هاست‌ و در هر منطقه ی‌ آن‌ صدها آهنگ‌، ترانه‌، بيت‌ و لالايی وجود دارد که اين‌ ترانه‌ها با ریتم های شاد و گوناگون‌ نوازشگر اهل‌ دل‌ است‌. كردستان‌ را بايد مهد موسيقی ايرانی قلمداد كرد، زيرا موسيقی كردی با موسيقی‌های باستانی ايران‌ نسبتی تمام‌ و كمال‌ دارد. در ميان‌ انواع‌ بی‌نظير موسيقی كردی‌، هوره‌ و شمشال‌ از همه‌ قديمی‌ترند. قدمت‌ برخی از انواع‌ موسيقی، به‌ بيش‌ از هزار سال‌ و حتی به‌ پيش‌ از ظهور اسلام‌ در ايران‌ می‌رسد.

ترانه‌هاي‌ مذهبي

سرچشمه‌ ترانه‌ به‌ مذاهب‌ اوليه‌ انسان‌ يعني‌ به‌ دوره‌ ميتراييسم‌ مي‌رسد و ترانه‌هاي‌ مذهبي‌ بر كار و كشاورزي‌ مقدم‌ است‌ از اين ‌رو دو مقام‌ مشهور موسيقي‌ كردها يعني‌ حيران‌ و لاووك‌ به‌ دوره‌هاي‌ پيش‌ از اسلام‌ نسبت‌ داده‌ مي‌شود.

ترانه‌هاي‌ كار

اين‌ ترانه‌ها نيز از قدمت‌ ديرين‌ برخوردارند اين‌ ترانه‌ها از آرزوهاي‌ انسان‌ها، زندگي‌ و آينده‌، شادي‌ها و رنج‌ها و بالاخره‌ اميد، تلاش‌ و پويندگي‌ سخني‌ مي‌گويد. در فولكور كردي‌ ترانه‌هاي‌ عروسي‌، رقص، مشك‌زني‌، خرمن‌كوبي‌ و دوشيدن‌ گاو وجود دارد. اشعار اين‌ ترانه‌ها و واژه‌هاي‌ آن‌ از زبان‌ ساده‌ترين‌ انسان‌ها گرفته‌ شده‌ و تصويري‌ طبيعي‌ از احساسات‌ دلدادگان‌ جوان‌ را بيان‌ مي‌كند.

ترانه‌هاي‌ خانقاهي

از بخش‌هاي‌ اساسي‌ آوازهاي‌ كردي‌، ترانه‌هاي‌ خانقاهي‌ است. دراويش‌ كرد آنگاه‌ كه‌ از شقاوت‌ بي‌امان‌ روزگار و تبعيض‌هاي‌ ناروا به‌ ستوه‌ مي‌آيند براي‌ رهايي‌ از نامردي‌ها و زرق‌ و برق‌ دنياي‌ مادي‌، سر بر آستان‌ خانقاه‌ مي‌سايند، موهاي‌ بلند را رها مي‌كنند و هماهنگ‌ با ذكر «لاالله‌ الالله‌» و نواي‌ پرطنين‌ دف‌ و ني‌ و خواندن‌ اشعار عرفاني، به‌ خلسه‌ فرو مي‌روند، به‌ تزكيه‌ روح‌ خود مي‌پردازند و از پير و مرشد خويش‌ طلب‌ ياري‌ مي‌جويند.

مولودي‌ خواني

مولودي‌خواني‌ نيز از مراسم‌ عرفاني‌ و پرشكوه‌ كردها در روزها و شب‌هاي ربيع‌الاول‌ است‌. در اين‌ شب‌ها در مساجد، خانقاه‌ها و منازل‌، ميلاد حضرت‌ محمد (ص‌) جشن‌ گرفته‌ مي‌شود. دراويش‌ گوراني‌ آهنگ‌ مخصوص‌ مولودي‌ را با گروه‌ دف‌ سر مي‌دهند.



نواي عزاداري

زنان‌ ميان‌ سال‌ هنگام‌ عزاداري‌ آهنگي‌ به‌ نام‌ «لاونوره‌» را براي‌ بازماندگان‌ فرد رفته‌، سر مي‌دهند.

لالايي

مادران‌ براي‌ خواباندن‌ كوكان‌ خود لالايي‌ مي‌خوانند اين‌ لالايي‌ها از بي‌وفايي‌ها‌ مي‌گويد اما مفهوم‌ لغوي‌ ترانه‌ها سرشار از عشق‌ مادر به‌ كودك‌ و آرزوهايي‌ خوش‌ براي‌ فرداي‌ اوست‌. مادر در حين‌ خواباندن‌ كودك‌ آموزش‌ روح‌ فرزند خود را مد نظر دارد و او را با ريتم‌ و وزن‌ كه‌ اساس‌ زندگي‌ آينده‌ او بر آن‌ استوار است‌. آشنا مي‌سازد در قالب‌ اين‌ لالايي‌ها آينه تمام‌ نماي‌ فرهنگ‌ قوم‌ كرد است.

ترانه‌هاي‌ محلي‌ و اشعار مذهبي

بخش‌ مهمي‌ از فولكلور كردي‌ در ترانه‌هاي‌ بومي‌ و محلي‌ تجلي‌ مي‌يابد كه‌ مانند داستان‌هاي‌ غنايی‌، ريشه‌ در فرهنگ‌ اقوام‌ دارد. سابقة‌ تاريخي‌ ترانه‌هاي‌ حتي‌ به‌ نخستين‌ روزهاي‌ زندگي‌ قبيله‌اي‌ و غارنشيني‌ مي‌رسد. تصاوير اين‌ اشعار از بافت‌ زندگي‌ اجتماعي‌ و توليدي‌ در چهارچوب‌ نظام‌ شباني‌ و دام‌داري‌ الهام‌ مي‌گيرد.

خوراک

دوخوا (آش دوغ)، دوینه (ترخینه)، شله گنیه، شوروا، شل کینه، گرماو، رشته رون، یک آبه، پرشتین (آش کردی)، شلغم باغی یا شلغم ترش، کلانه، بریان یا کباب کردی.

پوشاك‌

پوشاك‌ مردان‌ و زنان‌ كرد شامل‌ تن‌پوش‌، سرپوش‌ و پاي‌افزار است. ساخت‌ و كاربرد هريك‌ از اين‌ اجزا بسته‌ به‌ فصل‌، نوع‌ كار و معيشت‌ و مراسم‌ و جشن‌ها با يكديگر تفاوت‌ دارد. هرچند پوشاك‌ نواحي‌ مختلف‌ كردستان‌ مانند اورامان‌، سقز، بانه‌، گروس‌، سنندج‌، مريوان‌ و ... متفاوت‌ است اما از نظر پوشش‌ كامل‌ بدن‌، همه‌ با هم‌ يكسان‌ هستند.

پوشاک مردان

چوخه

نيم‌تنه‌اي‌ پنبه‌اي‌ يا پشمي‌ است‌ كه‌ در ناحيه‌ سقز، بانه‌ و مريوان‌ به‌ آن‌ «كوا» مي‌گويند و درسنندج‌ آن‌ را «چوخه‌» مي‌نامند.

پانتول

شلواري‌ گشاد با دمپاي‌ تنگ‌ است‌ كه‌ «رانك‌» نيز ناميده‌ مي‌شود.

ملكي

نيم‌تنه‌اي‌ بدون‌ يقه‌ است‌ كه‌ از پايين‌ نيم‌تنه‌ تا بالا به‌ وسيله‌ دكمه‌ بسته‌ مي‌شود.

شال

كه‌ به‌ آن‌ «پشتون‌» و «پشتينه‌» نيز مي‌گويند، پارچه‌اي‌ است‌ تقريباً به‌ طول‌ 3 تا 10 متر كه‌ بر روي‌ لباس‌ در ناحيه‌ كمر بسته‌ مي‌شود.

دستار

يا «كلاغه‌» كه‌ به‌ آن‌ «دشلمه‌»، «مندلي‌»، «رشتي‌»، و «سروين‌» (سربند) نيز می گويند و مردان‌ به‌ جاي‌ كلاه‌ از آن‌ استفاده‌ مي‌كنند.

فرنجي

يا «فره‌جي‌» كه‌ ويژه‌ مردان‌ ناحيه‌ اورامانات‌ است‌ و از نمد ساخته‌ و آماده‌ مي‌شود.

كله‌ بال

نوعي‌ از نمد پوششي‌ است‌ كه‌ چوپانان‌ در مناطق‌ چراي‌ گله‌ در صحرا استفاده‌ مي‌كنند.

پوشاك‌ زنان

جافي

شلواري‌ همانند شلوار مردان‌ است‌. اين‌ شلوار را زنان‌ كرد، به‌ ويژه‌ زنان‌ روستايي‌، هنگام‌ كار مي‌پوشند. در ساير مواقع‌، زنان‌ شلوار گشاد از جنس‌ حرير به‌ پا مي‌كنند.

كلنجه

نيم‌تنه‌اي‌ است‌ كه‌ روي‌ پيراهن‌ بلند مي‌پوشند و در اورامان‌ آن‌ را «سوخمه‌» مي‌نامند و از پارچه‌ زري‌ يا مخمل‌ دوخته‌ مي‌شود.

شال

از پارچه‌اي‌ زيبا بر روی لباس‌ در ناحيه‌ كمر بسته‌ مي‌شود.

كلاو

يا كلاه‌ كه‌ از جنس‌ مقوا و به‌ شكل‌ استوانه‌اي‌ كوتاه‌ است‌ كه‌ آن‌ را با پولك‌هايي‌ رنگين‌ به‌ صورت‌ بسيار زيبايي‌ تزيين‌ مي‌كنند

كلكه

روسري‌ يا دستاري‌ است‌ كه‌ به‌ جاي‌ كلاه‌ مورد استفاده‌ زنان‌ قرار مي‌گيرد كلكه‌ داراي‌ رشته‌ بلندي‌ از ابريشم‌ سياه‌ و سفيد با مليله‌دوزي‌ است‌.




قوم ماد در مناطق مختلف ایران، به ویژه درمنطقه غرب پراکنده بوده، گستردگی قلمرو سکونت این قوم و تنوع اقلیم آن سبب شده که مردم این ناحیه برای تنظیم اقتصاد، معیشت و فعالیت های خود چند نوع تقویم راپدید آورند. درنواحی مرتفع شمالی تقویم شبانی برمبنای محاسبات خورشیدی و درنواحی پست تر جنوبی تقویم زراعتی بر مبنای گردش ماه و طلوع ستاره سهیل به وجود آمد. عشایر کوچ روییلاق و قشلاق خود را بر اساس فصل خورشیدی تنظیم می کردند. نزد عشایر کوچ رو جنوب، بهار کردی از 15 بهمن ماه و زمستان کردی از 15 آبان ماه آغاز می شود. آثار این نوع تقسیم بندی و تقویم بر گرفته از سرشت طبیعت را هنوز می توان با وجود گذشت قرون متمادی، در رفتارهای زبانی اقوام ساکن زاگرس و پیرامون آن مشاهده کرد. فصول مختلف سال در کردستان شامل به هار (بهار)، هاوین (تابستان)، پاییز (پاییز) و زمستان (زمستان) است. برخی از طوایف کرد مانند شکری ها، شروع سال را اول پاییز می دانند و از اول پاییز سال بعد را یک سال ورز می گویند که یک سال کشاورزی است. ماه های کردی در طوایف مختلف، نام های گوناگون دارد که در هر حال توصیفی از فصول مختلف سال و با الهام از زندگی گیاهان، جانوران و آداب کشاورزی و گله داری است. فروردین ماه را «چه ژنانه» می گویند و ماه جشن است. از این ماه در برخی از نقاط کردنشین باعنوان «خاک لیوه» نیز یاد می شود. اردیبهشت ماه را «گولان» -ماه وسط بهار- یا «بانه مه ر» می گویند که به معنای رفتن گوسفندان به ییلاق است. این ماه را «شیست باران» که همان شست باران است. نیز مینامند. «باره به ران» به معنای پرش قوچ و «تارا» نیز از دیگر این ماه است. برخی معتقدند در این ماه انسان دچار تنبلی می شود و به خواب تمایل بیشتری پیدا می کند و اگر بخوابد تا آخر سال تنبل و بیکار خواهد بود. این ماه را در برخی از روستا ها، «به خته باران» نیز می گویند و معتقدند که بارش باران در این ماه قطعی نیست. خرداد را «زه ردان» یا «ئاخر مانگ به هار» -ماه آخر بهار- می نامند. زردان به معنی زردی ها و نشانه زرد شدن گیاه، به ویژه جو است. از همین رو این ماه «جو زردان» نیز نامیده می شود. در بعضی روستاها به این ماه «ئالف دوربین» به معنی ماه جمع کردن علف، نیز می گویند. تیر ماه را «پوشه ر» یا «ئه ول مانگ هاوین» -ماه اول تابستان- می گویند. در این ماه کار جدا کردن کاه از دانه گندم انجام می شود. اهالی معتقدند در این ماه گاو و گوسفندان زیادی دچار مرگ و میر می شوند و از این رو نام دیگر این ماه در بین مردم «مندار مانگ» یا «مردار مانگ» است. مرداد ماه را «گه لاویژ» یا «ناوراس مانگ هاوین» -ماه وسط- نیز می گویند. «گه لاویژ» به معنی توده محصول و نیز ستاره ای است که یک بار در این ماه و بار دیگر 45 روز پس از شروع زمستان در آسمان پدیدار می شود.
به نقل از مورخین پس از سرکوبی خرم دینان، به ویژه در منطقه کردستان و غرب، تصوف بر بستر اعتقادی کردان به قول و فعل مشایخ و بزرگان خود در میان آن ها راه یافت و اکراد از سده سوم هجری با تصوف آشنا شدند. صوفیان دینور از شهرت به سزایی در سرزمین های اسلامی برخوردار بودند و از مشایخ معروف آن ها در سده سوم هجری «ممشاد دینوری» را می توان نام برد. طریقت «سهروردیه» و سپس «نوربخشیه» نیز هرکدام سالیان دراز در کردستان رواج داشتند. مؤسس طریقه سهروردیه، «شیخ شهاب الدین سهروردی» و مؤسس طریقت نوربخشیه، «سید محمد نوربخش» است. امروزه در کردستان دو طریقت رواج دارد که مرکزشان در اورامان، مکری، سلیمانیه، شمدینان، فرپوت و ... است.

طریقه قادری

دراویش قادری از قدیمی ترین سلسله های طریقت به شمار می روند. مؤسس این طریقت «شیخ عبدالقادر گیلانی» (561-470 هـ.ق) ملقب به «قطب اعظم»، «غوث اعظم» و مشهور به «غوث گیلانی» از مشایخ بزرگ است. رواج این طریقت در کردستان به وسیله «بابا رسول برزنجی» از سادات برزنجه در ناحیه شهر زور انجام گرفت. پیروان این طریقت درک حقیقت و روشنی روح و وصل به حق را در قیل و قال و سماع می دانند و معتقدند که لذت جسم موجب شادمانی روح می شود.


طریقه نقشبندیه

مؤسس این طریقه خواجه بزرگ «مولانا بهاءالدین محمد نقشبند بخارایی» است که در محرم 717 هـ.ق. در دیه «قصر عارفان یا قصر مندوان» در یک فرسنگی بخارا به دنیا آمد. پیروان این طریقت عرفان و وصول به حق را در تفکر و سکوت می دانند و بر خلاف پیروان قادریه از «قیل و قال و سماع» پرهیز می کنند.

مشاهیر :


كردستان‌ محل‌ پرورش‌ مفاخر ارزشمند و گرانمايه‌اي‌ بوده‌ است‌ كه‌ در ايران‌ نقش‌ مهم‌ و مؤثري‌ داشته‌اند ، به ‌ويژه‌ برخي‌ از آنها در دنياي‌ اسلام‌ از مقام‌ ارجمندي‌ برخوردار بوده‌اند . بنا به‌ اسناد ، كتاب‌ها و مدارك‌ تاريخي‌ مقر ظهور زردشت‌ را اين‌ ناحيه‌ مي‌دانند . شيخ‌ شهاب‌الدين‌ سهروردي‌ را منسوب‌ به‌ اين‌ منطقه‌ از ايران‌ مي‌شمارند . صلاح‌الدين‌ ايوبي‌ كه‌ از سرداران‌ و فاتحان‌ بزرگ‌ جنگ‌هاي‌ صليبي‌ بود از كردان‌ نام‌آور است ‌. از شاعران‌ برجسته‌ مولوي‌ كرد ، نالي ‌، مستوره‌ اردلان ‌، امير نظام‌ گروس ‌، فاضل‌ گروسي ‌، آيت‌الله‌ شيخ‌ محمد مردوخ‌ و همچنين‌ از نويسندگان‌ هژار ، استاد هيمن ‌، محمد قاضي‌ ، عبدالكريم‌ مدرسي‌ و ... را مي‌توان‌ نام‌ برد.
دکتر مظفر پرتوماه آیت الله شیخ محمد مردوخ مولوی کرد مستوره اردلان

صنایع دستی :


قاليبافي

قالي بافي در كردستان بسيار رايج است و نام كردستان هميشه مترادف با مهمترين قالیهاي دستبافت بوده كه با كمال ذوق و سليقه پديد آمده است و قالي افشار و سنندج و بيجار و بوكان امروز شهرت جهاني دارد و به تحقيق يكي از پر ارزشترين فرشهاي ايران است بيشتر طرحهاي مورد استفاده قاليبافان در كردستان طرحهاي شكسته بوده و به ندرت از طرحهاي ديگر استفاده مي شود، از ميان اين طرحها مي توان به طرح ماهي درهم (هراتي)، ريز ماهي نقش بته اي، گل وكيلي، گل ميرزا علي، گل مينا و شاخ گوزن و ميناخاني اشاره كرد.

فرش‌هاي‌ ايلياتي‌ و روستايي

قالي‌هاي‌ بافت‌ روستا به‌ دليل‌ استفاده‌ از پودهاي‌ ضخيم‌ پشمي‌، داراي‌ بافت‌ سنگين‌ و پرزهاي‌ بلند و گوشتي‌ هستند. از اين‌رو، آنها را در اصطلاح‌ محلي‌ «خرسك‌» مي‌نامند. طرح‌ اين‌ قالي‌ها بيشتر هندسي‌ است‌. طراحي‌ اين‌ فرش‌ها به‌ صورت‌ «ذهني‌ بافت‌» اجرا مي‌شود؛ به‌ اين‌ معني‌ كه‌ هر بافنده‌ در بافت‌ نقشه‌اي‌ خاص‌ مهارت‌ مي‌يابد و طرح‌ كلي‌ آن‌ را در ذهن‌ خود حفظ‌ مي‌كند و هربار بر طبق‌ سليقة‌ خود آن‌ رامي‌ بافد. رنگ‌ زمينه‌ بيشتر اين‌ قالي‌ها تيره‌ است‌ و طرح‌ها با تضاد رنگي‌ مشخص‌ بر آن‌ قرار مي‌گيرد.

فرش‌ بيجار

ويژگي‌ شاخص‌ فرش‌ بيجار، ساختار متراكم‌ اين‌ قالي‌هاست‌. بافت‌ آنها به‌ گونه‌ايست‌ كه‌ نمي‌توان‌ آن‌ها را تا كرد. در مراحل‌ اوليه‌ تجارت‌ فرش‌، اين‌ گونه‌ فرش‌ها را «لول‌» مي‌ناميدند. اين‌ كلمه‌ بيانگر استحكام‌ بيش‌ از حد فرش‌هاي‌ بيجار است‌. براي‌ توليد اين‌ فرش‌ كه‌ مانند تخته‌ محكم‌ است‌، يك‌ پود بسيار ضخيم‌ را علاوه‌ بر يكي‌ دو پود نازك‌، وارد بافت‌ فرش‌ مي‌كنند‌. اين‌ عمل‌ به‌ صورت‌ متناوب‌ در تار و پود فرش‌ تكرار مي‌شود. با كوبيده‌ شدن‌ گره‌اي‌ فرش‌ توسط‌ شانه‌ آهني، بافت‌ فرش‌ بسيار محكم‌تر مي‌شود. نقش‌ فرش‌هاي‌ اين‌ منطقه‌ بيشتر شامل‌ طرح‌هاي‌ منظم‌ است‌ و به‌ نسبت‌ نوع‌ روستايي‌ آن‌، داراي‌ خطوط‌ ملايم‌تر و نقش‌ مايه‌هاي‌ طبيعي‌تري‌ است‌. در اين‌ طرح‌ها، نقوش‌ كلاسيك‌ ايراني‌ بزرگ‌ شده‌ و در كنار نقش‌هايي‌ كه‌ تحت‌ تأثير مدل‌هاي‌ روستايي‌ و قبيله‌اي‌ است‌، ديده‌ مي‌شوند. اين‌ قاليچه‌ها كه‌ از جذابيت‌ و گيرايي‌ خاص‌ برخوردارند، بافتي‌ ظريف‌ دارند و اصالت‌ و سادگي‌ در طرح‌ و رنگ‌ آنها مشهود است‌. قاليچه‌ سنندج‌ از لحاظ‌ سبك‌ كاملاً متفاوات‌ است‌ و با محصولات‌ ديگر نقاط‌ ايران‌ هيچ‌ شباهتي‌ ندارد. قدمت‌، كيفيت‌ و ظرافت‌ قالي‌ سنندج‌ به‌ حدود سه‌ قرن‌ پيش‌ يعني‌ زمان‌ تبديل‌ شدن‌ سنندج‌ به‌ مركز استان‌ كردستان‌ باز مي‌گردد.

گليم بافي

مشهورترين گليمهاي کردستان،سنه است که اکنون شامل سنندج و اطراف آن مي شود، اين منطقه از مراکز مهم توليد قالي و گليم هاي کردستان به شمار مي آمده است. سنه از زمان سلطنت صفويان پايتخت کردستان بوده است و تاثير صفويان در گليمهاي به جاي مانده از قرون هجدهم، نوزدهم و اوايل قرن بيستم به وضوح ديده مي شود. گليم هاي قبايل سنجابي و جاف تحت تاثير آويزهاي زربافت و قلاب دوزي شده صفوي است، گليمهاي سنه چه از نظر فني و چه از لحاظ زيبايي شناسي با ديگر گليم هايي که توسط قبايل و چادرنشينان کرد بافته شده، تفاوت دارد. در بافت آنها نوعي ذوق هنري ديده مي شود و بيش از گليم هاي ديگر به فرش هاي گره دار ايراني شبيه است.

موج بافی

موج‌ يا رختخواب‌ پيچ‌ بيشتر در مناطق‌ روستايي‌ و كما بيش‌ در مناطق‌ شهري‌ مورد استفاده‌ است‌. از موج‌ در ماه‌هاي‌ سرد سال‌ به‌ عنوان‌ روانداز استفاده‌ مي‌شود. ماده‌ اصلي‌ موج‌، پشم‌ است‌. طول‌ يك‌ موج‌ معمولاً 2/25 متر است‌ و عرض‌ آن‌ را چهار تخته‌ باريك‌ تشكيل‌ مي‌دهد. اين‌ چهار تخته‌ به‌ عرض‌ 9/5متر، يك‌ جا به‌ دستگاه‌ موج‌ بافي‌ بسته‌ مي‌شود.

جانماز یا سجاده

جانماز يا سجاده‌ توليد ديگر كارگاه‌ موج‌بافي‌ است‌. اين‌ بافته‌ چنان‌ كه‌ از نام‌ آن‌ بر مي‌آيد، زيراندازي‌ براي‌ اداي‌ نماز است‌ كه‌ هميشه‌ پاك‌ و منزه‌ نگه‌ داشته‌ مي‌شود و پس‌ از انجام‌ نماز جمع‌ مي‌شود. قطع‌ جانماز كوچك‌ و حدود 150×100 سانتي‌متر است‌ و از دو تخته‌ تشكيل‌ مي‌شود.

نمد بافی

نمدبافي‌ در كردستان‌ با سابقه‌ طولاني‌ كردها در امر دامداري‌ ارتباط‌ تنگاتنگ‌ دارد. مزاياي‌ نمد به‌ عنوان‌ عايقي‌ در برابر رطوبت‌، گرما و سرما و نيز استحكام‌ قابل‌ توجه‌ اين‌ فرآورده‌، آن‌ را به‌ وسيله‌ مناسبي‌ براي‌ زندگي‌ در كوهستان‌ و مناطق‌ سردي‌ چون‌ كردستان‌ بدل‌ ساخته‌ است.

شالبافي

شال يک نوع پارچه است که براي تهيه لباس کردي مورد استفاده قرارمي گيرد.

نازک کاری

شهر سنندج‌، مركز توليد صنايع‌ چوبي‌ مانند نازك‌كاري‌، معرق‌ و منبت‌كاري‌ است‌ و مردمان‌ آن‌ از حدود 100سال‌ پيش‌ به‌ خلق‌ آثار هنري‌ در اين‌ زمينه اشتغال‌ دارند. در حال‌ حاضر انواع‌ توليدات‌ نازك‌كاري‌ و كارگاه‌هاي‌ صنايع‌ چوبي‌ و سنتي‌ به‌ دو گروه‌ عمده‌ تقسيم‌ مي‌شوند: توليدات‌ صرفاً تزييني‌ و توليدات‌ كاربردي. نازك كاري چوب ساخت فرآورده هاي چوبي و نازک کاري در سنندج سابقه طولاني دارد و محصولات چوبي اين شهر از قديم الايام خواستاران فراواني داشته، به ويژه تخته شطرنج هاي سنندج از مرغوبيت خاصي برخوردار است و در کارگاه هاي نازک کاري علاوه بر تهيه تخته شطرنج محصولهاي ديگري از قبيل قوطي سيگار و شيريني خوري و کيف زنانه و جعبه و لوازم آرايش و سيني و بشقاب و غيره توليد مي شود. امروز کارگاه هاي خراطي کردستان بيشتر به تهيه قليان، پيپ، چپق، عصا، چوب دستي و چوب سيگاري مي پردازند.

گیوه کشی

گيوه‌ يا «كلاش‌» پاي‌افزاري‌ راحت، مقاوم‌ و ارزان‌ است‌ كه‌ در جوامع‌ كوچ‌نشين‌، روستايي‌ و شهرنشين‌ مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرد. سادگي‌ ابزار كار و در دسترس‌ بودن‌ مواد اوليه‌ براي‌ توليد آن‌ و همچنين‌ وجود نيروي كار در دسترس‌، موجب‌ رواج‌ پيشه‌ گيوه‌كشي‌ در كردستان‌ به‌ ويژه‌ در ناحيه‌ اورامانات‌ شده‌ است‌. مراكز عمده‌ توليد گيوه‌ در كردستان، آبادي‌ اورامانات‌ و هجيج‌ است‌ و در قصبه‌ نودشه‌، گيوه‌كشي‌ از مشاغل‌ عمده‌ مردمان‌ محسوب‌ مي‌شود.

کاشي کاري

صنعت کاشي کاري نيز در کردستان رونق بسياري دارد و اين صنعت از قرن سيزدهم هجري قمري به بعد رو به پيشرفت گذاشت و داخل مسجد "دارالاحسان" و مسجد "دارالامان" و خانه هاي قديمي سنندج از کاشي هاي معرق پوشيده است و هنر ساختن کاشيهاي معرق در زمان " امان الله خان اول اردلان " اوج گرفت و صنعت کاشي سازي در اين زمان رو به تکامل گذاشت.

منبت کاري

منبت کاري چوب در کردستان از قديم رواج داشته و درهاي چوبي در کردستان و برخي از روستاهاي آن که به جاي مانده متعلق به دوران صفوي بوده که داراي کنده کاريهاي دقيق و به صورت گل و کتيبه هاي گوناگون است. منبت کاريهايي که بر در امامزاده ها و مشايخ انجام شده بسيار با ارزش است و امروز هم منبت کاران کرد در کردستان به کار خود ادامه مي دهند و منبت کاري رواج کامل دارد. اکنون در سنندج معروفترين و زبردست ترين منبت کاران در کارگاه هاي خود همراه با سبکهاي جديد، که در آن ابداع و ابتکار خود را محفوظ داشته اند، مشغول به کارند.

قواره بری

از ديگر تزيينات‌ كاربردي‌ در بناهاي‌ قديمي‌ سنندج، پنجره‌هاي‌ چوبي‌ با شيشه‌هاي‌ رنگي‌ است‌. جريان‌ رنگ‌ و نور در لابه‌لاي‌ گره‌ها و چفت‌ و بست‌ پيچان‌ نوارهاي‌ چوبي‌، فضايي‌ رويايي‌ و خيال‌انگيز در اتاق‌هاي‌ اين‌ ساختمان‌ها به‌ وجود مي‌آورد. قدمت‌ اروسي‌سازي‌ در سنندج‌ تقريباً به‌ 350 سال‌ پيش‌ مي‌رسد و نمونه‌هاي‌ موجود بر مهارت‌ كم‌نظير استادكاران‌ سنندجي‌ در اين‌ هنر، مهر تأييد مي‌گذارد.

سوغات :


تعدادی از توليدات و هنرهای سنتی مخصوصا صنايع دستی عبارتند از: فرش، گليم، سجاده، نمد و نيز زيورآلات دست ساز را می توان نام برد. گفته می شود پس از فرش، تخته نرد از مهمترين صنايع دستی توليدی در اين منطقه بشمار می رود. سوغات این استان شامل انواع صنایع دستی نیز می باشد.

خدمات گردشگری :


نام هتل آدرس تلفن
شادی (4ستاره) سنندج، خیابان پاسداران، روبروی دانشگاه علوم پزشکی 087166112-14
مهمانسرای جهانگردی (2ستاره) سنندج خیابان پاسداران، جنب امور آب 0871-6623525
باشگاه فرهنگیان (2ستاره) سنندج، خیابان پاسداران، ابتدای خیابان جام جم 0871-6622101
زریوار (3ستاره) مریوان، بلوار دریاچه زریوار 0875-3228182
اورامان (3ستاره) سروآباد، روستای اورامان تخت 0875-3883535
مجتمع مروارید (3ستاره) مریوان، ابتدای بازارچه مرزی باشماق 0875-3230777
نوروز (3ستاره) مریوان، میدان نوروز 0875-3302854
ماد (3ستاره) سقز، بلوار هفت تیر رو به روی ترمینال 3243693