پنجشنبه ، 09 مرداد 1393  |  English
معرفی استان تهران
معرفی جاذبه ها
آداب و رسوم
مشاهیر
صنایع دستی
سوغات
خدمات گردشگری

امامزاده عبدالعظيم حسني
نسب حضرت عبدالعظيم حسني ( ع ) به واسطه و با چهار پشت، به امام حسن مجتبي ( ع ) مي رسد. بناي اصلي و نخستين بقعه يعني حرم آن، در نيمه دوم قرن سوم هجري توسط محمد پسر زيد داعي علوي، تعمير اساسي شد. درگاه اصلي ورودي بنا که در سمت شمال قرار دارد بار اول در زمان پادشاهان آل بويه و سپس در دوره قاجار به ياري مجدالملک کامل شد. گورستان حضرت عبدالعظيم حسني با مقابر، صحن ها و مجموعه هاي خصوصي اطراف حرم، اعتبار ويژه اي دارد. احترام و تقدس ويژه اي که مردم براي حضرت قائل بوده اند، موجب خاکسپاري بسياري از شخصيت هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي در اين گورستان شده است. ناصرالدين شاه، قاآني شيرازي، قائم مقام فراهاني، بديع الزمان فروزانفر، آيت اله کاشاني، علامه محمد قزويني، حسينعلي ميرزا نصرت السلطنه، ستارخان ، گروهي از دراويش نعمت الهي و فرزندان آيت اله بهبهاني در اين گورستان آرميده اند. از آثار تاريخي اين مجموعه سر در آجري دوران سلجوقي است و نيز صندوقي از چوب عود، گردو با کتيبه هايي به خط نسخ و ثلث برجسته که به سال 725 هـ . ق تعلق دارد. پوشش زيرين گنبد با طاق ضربي مدور در زمان شاه تهماسب تغيير يافت و پوشش خارجي آن در سال 1270 هـ . ق به دستور ناصرالدين شاه با خشت هاي مسي زرين تزيين شد.  ضلع جنوبي مقبره ناصرالدين شاه به وسيله يک در کوچک اختصاصي به حرم امامزاده حمزه راه دارد. بقعه امامزاده طاهر نيز در سمت شرقي صحن بزرگ واقع است. مهم ترين صحن و ايوان حرم، صحن و ايوان بسيار وسيع آستانه است که در شمال حرم واقع، و به دستور ناصرالدين شاه ساخته شده است. ايوان جنوبي حرم نيز در سال 944هـ . ق به فرمان شاه تهماسب صفوي ساخته و در دوره قاجار آينه کاري و تزئين شد.

امامزاده عبدالله آيين ورزان
در کيلومتر هفت جاده تهران – فيروزکوه بقعه امامزاده عبدالله فرزند امام جعفر صادق (ع ) واقع شده و به امامزاده «عبدالله افتح» شهرت دارد. در بناي بقعه، کتيبه اي موجود نيست و تنها تاريخ 730 هـ . ق بر روي ضريح چوبي نقش بسته است.

امامزاده عبدالله
بناي اين امامزاده در مسير جاده پيشوا – غياث آباد و در شرق روستاي غياث آباد قرار دارد. بناي اصلي بقعه در ميان بناي جديد الاحداث محصور است. صحن امامزاده شامل يک اتاق است که در جبهه جنوبي دو اتاقک با بدنه و سقف آينه کاري شده ديده مي شود.  نـَسَب امامزاده عبدالله طبق تاريخ موجود، با واسطه به حضرت موسي بن جعفر (ع ) مي رسد.

امامزاده عبدالله و عبيدالله دماوند
اين امامزاده از بناهاي بسيار زيباي اواخر قرن هفتم هـ . ق درمنطقه دماوند است. بناي بقعه برجي آرامگاهي است با بدنه مضرس ( منقوش به نقش و نگارهايي به صورت دندانه ها ) و گنبد فيروزه اي رنگ که بر سطح خارجي آن ، مهرهاي گچي مشاهده مي شود. در داخل، کتيبه اي حاوي آيات قرآن کريم وجود دارد.

امامزاده قاسم، شميران
امامزاده قاسم درشمال شميران و در روستاي قديمي« دژ عليا» واقع است. بناي اصلي امامزاده برجي هشت ضلعي است که هر ضلع آن از داخل 25/ 2 متر عرض دارد و از آجر ساخته شده است. اين بقعه امروزه داراي صحن، ايوان، رواق و گنبد کاشيکاري است. اصل بناي بقعه را از قرن هفتم هجري دانسته اند. در زمان شاه تهماسب صفوي صندوقي با تاريخ 963 هـ . ق بر روي مرقد نهاده شد. ساختمان اصلي بقعه در زمان فتحعلي شاه قاجار توسعه يافت و ايوان بزرگ فعلي در طرف قبله بنا شد. صندوق امامزاده در سال 963 هـ . ق در سي و سومين سال پادشاهي شاه تهماسب صفوي روي مرقد نصب شد.

امامزاده قاسم وحيديه
اين امامزاده در محله جوقين يکي از محلات شهر وحيديه قرار دارد.  بنا به دوره صفويه تعلق دارد و به احتمال زياد ايوان آن در دوره قاجار اضافه شده است. پلان بنا چهار ضلعي است و يک ايوان شرقي دارد که ورودي بنا را در خود جاي داده است. پوشش بقعه به صورت يک گنبد پله اي اجرا شده و پوشش ايوان به صورت طاقي است.

امامزاده موسي
اين بقعه در روستاي خوروين در شمال غربي شهر کرج واقع است. بناي کوچک امامزاده با پلان مربع، از داخل داراي ابعاد تقريبي 444 در 444 سانتي متر است. قطر ديوارها 150 سانتي متر و سقف بنا، گنبدي است.

امامزاده هادي و علي نقي
در مسير کرج – قزوين، نرسيده به شهر هشتگرد و محل «ينگه امام» مقبره امامزاده هادي و علي نقي از اولاد امام موسي کاظم (ع)، به چشم مي خورد. بناي اين امامزاده نزديک کاروانسراي ينگه و تپه بزرگ تاريخي واقع است. اين بنا از دو قسمت يعني ايوان شمالي در جلو و حرم اصلي در پشت آن تشکيل شده است. اين بنا از آثار دوره صفويه به شمار مي رود. درباره اين بقعه در سفرنامه ميرزا حسين فراهاني چنين آمده است: گويند دو نفر از اولادان حضرت موسي بن جعفر در اينجا مدفون هستند.

امامزاده هارون بن موسي
بقعه امامزاده هارون بن موسي در تکيه جوستان از توابع طالقان قرار دارد. بقعه و گنبد اين بنا از سنگ و گچ ساخته شده است. بناي امامزاده بسيار شکيل و زيباست و اهالي جوستان و روستاهاي اطراف احترام ويژه اي براي آن قايل هستند. در امامزاده هارون کتيبه اي سنگي به طول 90 و عرض 33 سانتي متر، حاوي فرمان شاه تهماسب صفوي به خط ثلث موجود است. در اين فرمان شاه تهماسب صفوي «به سبب عجز سکنه ي متوطنه (ساکن) و عدم استطاعت مالي مردم طالقان» آنها را از دادن ماليات معاف نموده است.

امامزاده يحيي، ورامين
بناي امامزاده يحيي درجنوب شرقي شهرستان ورامين و در محله اي معروف به کهنه گاه  قرار دارد. تاريخ بناي امامزاده يحيي، ماه محرم سال 707 هـ . ق است. سبک معماري مقبره شباهت زيادي به مسجد جامع و برج علاءالدين دارد. ورودي بنا در جهت شمال، داراي حياط وسيعي است که از آن به عنوان گورستان استفاده شده است.بناي امامزاده يحيي يکي از چند اثر تاريخي دوره مغول است که هنوز در ورامين بر جاي مانده و با گنبد زيباي آجري در محوطه گورستان محصور است. اين بقعه، محراب کاشيکاري بسيار نفيسي به تاريخ 663 هـ . ق اثر «علي بن محمد ابي طاهر» را در خود جاي داده بود که اکنون در موزه «متروپوليتن» نيويورک نگهداري مي شود. روي مزار، سنگ قبري به شکل محراب با تاريخ 750 هـ . ق وجود داشت که اکنون در موزه آرميتاژ روسيه جاي دارد. شجره نامه اي موجود است که نسب امامزاده را به امام حسن (ع) مي رساند.

امامزاده يحيي، تهران
بقعه امامزاده يحيي در انتهاي محله «عودلاجان» نرسيده به خيابان ري در کوچه اي به نام امامزاده يحيي قرار دارد. به عقيده گروهي از پژوهندگان، اين بقعه مدفن حضرت يحيي از اولاد امام زين العابدين (ع) است، اما روي صندوق قبر بقعه، نام يحيي بن زيد فرزند امام حسن مجتبي (ع) آمده است. بناي اصلي امامزاده متشکل از برج خشتي هشت ضلعي احتمالاً به قرن هفتم هجري تعلق داشت و داراي گنبد هرمي شکل 12 ضلعي بود. اين بنا در سال 1318 تخريب شد و بناي فعلي در سال 1320 شمسي در همان محلي ساخته شد. صندوق منبت عتيقه بقعه، چنانکه در کتيبه آن اشاره شده است، به دستور «ملک شاه غازي» در سال 895 هـ . ق به وسيله دو برادر به نام هاي استاد حسين و استاد محمد لواساني ساخته شد.

امامزاده اسماعیل
امامزاده اسماعیل درخیابان شهید مصطفی خمینی، نزدیک میدان «سید اسماعیل» قرار دارد و منسوب به اسماعیل از اعقاب امام علی النقی (ع) است. یک سوی این بقعه به واسطه بازار سرپوشیده به خیابان اصلی بازار تهران راه می یابد. این مکان تاریخی شامل میدان، آب انبار، مسجد- مدرسه فیلسوف الدوله و بازار سید اسماعیل است. طبق کتیبه موجود، قدمت درِ چوبی بقعه به سال 886 هـ . ق یعنی دوره آق قویونلو می رسد و ظاهراً قدیمی ترین سند بر جای مانده برای قدمت شهر تهران است. کاشی های زرین فام مرقد متعلق به قرون هفتم و هشتم هـ . ق و مناره های موجود در این بقعه از قرن سیزدهم هـ . ق باقی مانده است.

امامزاده احمد و محمود
در حوزه ماهدشت کرج، خیابانی خاکی وجود دارد که به تپه ای باستانی و بنای آرامگاهی خشتی منتهی می شود. بنای امامزاده احمد و محمود بر تپه ای با ارتفاع حدود سه متر بنا شده و از فاصله دور در میان دشتِ مسطح، نمایان است. مصالح به کار رفته در این بنا فقط خشت و گل است و بنا به صورت چند ضلعی و با گنبد ضربی برپا شده است. در کنار امامزاده دو تپه باستانی وجود دارد که تنوع و فراوانی سفال های پراکنده در آنجا حکایت از اهمیت آنها دارد. سفال های جمع آوری شده از سطح تپه ها، قدمت آنها را به قرون هفتم تا نهم می رساند.

امامزاده ام کبری و ام صغری
این بنا هم اکنون در داخل شهر اشتهارد با گنبد بلند کاشیکاری شده نمایان است. ساقه گنبد از دو قسمت تشکیل شده: قسمت زیرین گنبد با اشکال لوزی مزین شده و بقیه ساقه آن که قاعده گنبد را تشکیل می دهد، آجری است. این بنا را می توان به دوره صفویه نسبت داد که بعد از آن در دوره های مختلف مورد مرمت قرار گرفته است.

امامزاده جعفر، پیشوا
بنای مرتفع و مجلل این امامزاده، یادگار دوره صفویه است. گنبد کاشیکاری و صحن وسیع این امامزاده در داخل شهر پیشوا خودنمایی می کند. کتیبه ایوان حکایت از تعمیر و الحاق آن به دستور فتحعلی شاه قاجار در سال 1227 هـ . ق دارد.

امامزاده جعفر، هشتگرد
این بنا درداخل شهر هشتگرد واقع شده و گرداگرد آن را دیواری احاطه کرده است. قدیمی ترین و اساسی ترین بخش این بنا حرم آن است. داخل بقعه فاقد هرگونه تزئین یا نوشته و کتیبه است.

امامزاده حسن
این بقعه درداخل شهر کرج واقع شده و بنای آن از داخل، به صورت چهارگوش وسیع است که در وسط هر ضلع آن طاق نمایی برپا شده است. نمای خارج نیز به صورت چهارگوش در نهایت سادگی است. براساس کتیبه ای که در داخل ایوان ورودی بنا قرار دارد، ساختمان امامزاده در ربیع الاول سال 906 هـ . ق و به فرمان ابوالمظفر شاه تهماسب اول صفوی انجام شده است. ادامه...

مسجد و مدرسه شهید بهشتی ( سپهسالار قدیم)
 این مسجد و مدرسه که از ساخته های قرن 13 هـ . ق است درخیابان ناصرخسرو قرار دارد و از سمت غرب به مدرسه خان مروی متصل است. این مجموعه در ابتدا به مسجد و مدرسه مرحوم «میرزا محمدخان سپهسالار» شهرت داشت، اما با ساخت مسجد و مدرسه «میرزا حسن خان مشیرالدوله» و نامیده شدن آن به عنوان مسجد و مدرسه سپهسالار، این مجموعه «سپهسالار قدیم» نامیده شد. این مجموعه از آثار میرزا محمدخان قاجار دولو کشیکچی باشی، پسر دوم امیرخان سردار و خالوزاده عباس میرزا نایب السلطنه است. نقشه این مدرسه شبیه مساجد چهار ایوانی و دارای دو شبستان است که از یکی برای مسجد و از دیگری به عنوان مَدرس استفاده می شود. شبستان ضلع جنوبی که به عنوان مسجد مورد استفاده است، دارای ستون های سنگی بلند و استواری است که از نظر معماری اهمیت دارد. شبستان دیگر که از آن به عنوان مدرسه استفاده می شود، در ضلع شمالی قرار دارد. در داخل شبستان 21 بیت شعر به خط عبدالحسین زرین قلم در مدح ناصرالدین شاه و محمدخان سپهسالار دیده می شود. این مدرسه 19 حجره دارد که 8 حجره آن در حال حاضر به امور اداری و مدرس اختصاص دارد. این مسجد و مدرسه صحن زیبایی دارد و سر در آن به دو منار کوتاه مزین شده است.

                                              

مسجد و مدرسه عالی شهید مطهری ( سپهسالار جدید)
 این مجموعه با قدمتی بیش از یک قرن از آثار مهم دوره قاجاریه است. مرحوم سپهسالار در نقشه کشی، معماری و وضع ساختمان این بنای بزرگ، طرح و نقشه ی شرقی اسلامی را در نظر داشت. نقشه این مجموعه و شیوه معماری آن تلفیقی از سبک معماری مسجد جامع اصفهان در قسمت هشتی و ورودی، مسجد ایاصوفیه اسلامبول و نماسازی آن یادآور مدرسه چهارباغ اصفهان است. از چهار ایوان مرتفع که در برابر یکدیگر ساخته شده، یکی از آنها که کوتاه تر است رو به قبله دارد و بالای آن گنبدی مدور و بلند برپاست. چهار مناره بلند با پایه هایی که حدود یک متر آن سنگ است، بسیار ظریف حجاری شده است. این دو مناره در دو طرف مقصوره (سرای حصاردار، جای ایستادن امام و خلیفه در مسجد)، بالا رفته و دو مناره دیگر رو به روی ایوان قرار دارد. گل دسته ها تمام کاشی و دارای نقش هستند. در زوایای در بزرگ ورودی و دو طرف جلوخان غربی هم دو مناره دیگر وجود دارد. گنبد مسجد و مناره ها که در طرف قبله و جهت جنوبی واقع شده منظره بسیار باشکوهی دارد. تمامی مناره ها از آجر ساخته شده و روکار آنها با کاشی های نره و هفت رنگ مخصوص دوره قاجاریه تزیین شده است. در اثر گذشت زمان کاشی های گنبد متلاشی شده بود که در سال 1208 و 1307 ش به طرز ظریف و زیبایی ترمیم، و در اطراف گنبد کلمه « لااله الاالله» و « محمد رسول الله » به خط کوفی منقوش شد. مصلای مسجد به چهل ستون معروف است و در قسمت شرقی صحن قرار دارد. این مصلا دارای 44 ستون سنگی یک پارچه مرتفع است که در وسط هر چهار ستون طاقی محکم برافراشته اند. در بزرگ ورودی غربی از دو قسمت به واسطه دهلیز متحدالشکل به داخل صحن مدرسه راه دارد. در شرقی دارای دهلیزهای طولانی است که مستقیماً به صحن مدرسه راه می یابد. صحن مدرسه دارای چهار باغچه مشجر، چهار خیابان و حوض بزرگی است که آب جاری قنات تهران مخصوص مدرسه و مسجد و عمارت بهارستان به آن راه می یافت.

                                             



مسجد و مدرسه حکیم باشی (آقا محمود)
بنای این مسجد – مدرسه را به میرزا احمد حکیم باشی نسبت داده اند که گویا در دوره فتحعلی شاه زندگی می کرد. در جبهه قبله، گنبد خانه و ایوانی وجود دارد که شاخص ترین عناصر مسجد به شمار می آید و شبستانی کم عمق و طویل در جبهه مقابل آن ساخته اند. در دو جبهه دیگر، هشت حجره رو به روی یکدیگر قرار دارد. وسط هر یک از دو جبهه، ایوانی وجود دارد. به این ترتیب این بنا دارای سه ایوان است. دو سوی گنبدخانه، به دو ورودی مجهز است که هر کدام متشکل از پیش طاق، هشتی و دالانی است و مستقیماً به حیاط ختم می شود.


مسجد و مدرسه خان مروی

این مسجد و مدرسه را «حاجی محمد حسین خان» ملقب به «فخرالدوله» والی مرو در زمان سلطنت فتحعلی شاه بنیاد نهاد. از آن رو این مدرسه را «خان مروی» نامیده اند. این مدرسه به نام فخریه هم مشهور است. این مجموعه شامل مسجد با صحن بزرگ، حجره ها و طاق نماهای اطراف صحن است. در سمت شمال صحن، ایوان بزرگ و مدرسه قرار دارد. بنا دارای تزئینات کاشی کاری و کتیبه هایی حاوی اشعار عالمانه است و نام فتحعلی شاه و فخرالدوله بر آنها آمده است. تاریخ بنا در کتیبه، سال 1231 هـ . ق را نشان می دهد.

مسجد و مدرسه شیخ عبدالحسین
این مسجد و مدرسه را وصی مرحوم «شیخ عبدالحسین تهرانی» (شیخ العراقین) از ثلث مال «میرزا تقی خان امیرکبیر» بعد از فوت او ساخت و به نام خود وی مشهور شد. این مسجد در ضلع جنوبی بازارچه و جلوخان سید ولی در محل قدیمی باغ و خرابه های پاچنار جا دارد. مدرسه دارای سر در کاشی کاری بسیار زیبایی است که بر اساس نوشته های آن به تصدی آقا یوسف در کارخانه «استاد محمدقلی شیرازی» به سال 1281ساخته شده است. در منبت ارزشمندی نیز وجود دارد که اثر استاد نوروز تهرانی در تاریخ 1279 هـ . ق است. این مسجد مشتمل بر مقصوره گنبد و دو مناره کوچک در ضلع جنوبی، طاق نماهای متناسب کوچک در جوانب دیگر و شبستانی در ضلع شرقی است. مسجد از کاشی کاری های عالی دوره قاجاریه (ناصرالدین شاه) بهره بسیار دارد. این مسجد دارای دو شبستان، یکی شبستان گرم خانه و دیگری شبستان پشت به قبله است. در کتیبه سر در علاوه بر آیه قرآن و نام امیرکبیر و شیخ عبدالحسین، نام «قویلر آقاسی» و تاریخ 1270 نیز ذکر شده است.

مسجد و مدرسه فیلسوف الدوله
این مسجد- مدرسه را میرزا کاظم فیلسوف الدوله پزشک مشهور دوره ناصری، متوفی به سال 1323 هـ . ق ساخته است. این بنا در خیابان شهید مصطفی خمینی در کنار امامزاده سید اسماعیل قرار دارد. پیرامون صحن را 12 حجره و دو ایوان احاطه کرده و در جبهه مقابل ورودی شبستانی ستون دار وجود دارد که برای برگزاری مراسم نماز از آن استفاده می شود. ورودی بنا مسیری غیرمستقیم به صحن دارد و در آن عناصری چون جلوخان، هشتی، دالان و ایوان به کار رفته است. از ویژگی های این بنا وجود مقبره بانی آن در کنار حیاط بسیار کوچک پشت صحن است. کاشی کاری های ظریف و کاربندی های زیبا از دیگر مشخصه های مسجد فیلسوف الدوله است. چنین به نظر می رسد که دو منار واقع در دو سوی ورودی بنا به صورت ناتمام رها شده باشد.

مسجد و مدرسه مشیر السلطنه
این مسجد – مدرسه در خیابان مولوی واقع است. میرزا احمدخان مشیر السلطنه این بنا را ساخت و به تاریخ 1318 هـ . ق آن را وقف کرد. این بنا دارای صحن کوچکی با هشت حجره در سه طرف آن است و شبستانی ستون دار در جبهه شمالی و در مقابل جبهه قبله قرار دارد. ایوان و مدرسه در جبهه جنوبی و حجره ها در دو جبهه دیگر در مقابل هم ساخته شده است. از ویژگی های این بنا، وجود یک برج ساعت در شرق آن است که از معابر مجاور دیده می شود و به همین دلیل به مسجد ساعت نیز شهرت یافته است.

مسجد و مدرسه مُعیـِر الممالک
دوستعلی خان نظام الدوله معرالممالک از رجال دوره قاجار این مسجد – مدرسه را احداث نمود. تاریخ احداث و وقف بنا را پیش از سال 1290 هـ . ق برآورد کرده اند. این بنا در خیابان خیام کوچه معیر قرار دارد. گنبدخانه و ایوانی بزرگ در جبهه قبله این مجموعه دیده می شود و در جبهه مقابل آن، شبستانی کم عمق و طویل قرار دارد که در سال های اخیر شکل جدیدی یافته است. در دو جبهه دیگر و مقابل هم، شماری حجره وجود دارد و در جلو آنها، رواقی طراحی و ساخته شده است. فضاهای ساخته شده در جبهه قبله، نسبت به سه جبهه دیگر ارتفاع بیشتری دارد. گنبدخانه، فاقد پوشش تزیینی است و مناره های دو سوی ایوان نیز پیش از آن که بنایشان به اتمام برسد به حال خود رها شده اند. این بنا دارای دو ورودی است. ادامه...

قلعه ارژنگ
این قلعه در ضلع غربی دهکده میناوند از توابع طالقان قرار دارد. قلعه ارژنگ در سال 544 به امر کیا محمد بن بزرگ امیر ( 538- 557 ) ساخته شد. در این قلعه راهروهای زیرزمینی وجود دارد که برخی از آنها توسط تونل هایی به هم متصل هستند. دیوارهای قلعه از سنگ و ساروج است. سفال هایی که از اطراف قلعه به دست آمده مربوط به قرن 5 تا 7 هـ .ق است.
 

قلعه ایرج
این قلعه نزدیک روستای جعفرآباد در شمال شرقی ورامین قرار دارد. ارتفاع متوسط دیوار قلعه 12 متر است و در اطراف قلعه به فاصله 100 متر سنگرهایی قرار دارد. این قلعه به شکل مستطیل و مصالح آن از خشت و گل است و در نوع خود یکی از بزرگترین قلعه های ایران به شمار می رود.
 

دژ گل خندان
این دژ در روستایی به همین نام در جاده آسفالته رودهن – تهران بالای پشته ای عظیم، مشرف به محل تلاقی دو رودخانه رودهن و بومهن، واقع شده است. اسلوب بنا یادآور دوره ساسانی است و حصار عظیمی از قلوه سنگ های درشت دور تا دور دژ مستطیل شکل را فرا گرفته است. در چهارگوشه ی آن نیز چهار برج توپر برای استحکام و دفاع بهتر جای دارد. پشته طبیعی که دژ بر فراز آن قرار دارد، با شیبی تند به دره سرسبز مجاور منتهی می شود. درمحوطه دژ سفال های متنوع از دوره ساسانی به بعد مشاهده می شود. به نظر می رسد که این برج در طی قرن ها مورد استفاده بوده است.

دژ رشکان
یکی از دژها و قلاع محافظ هسته اولیه ری که در چهار سوی ری ساخته شده بود، دژ رشکان است. این دژ در چهار راه خط آهن بر بالای کوه استوار برجای مانده است. دژ رشکان با ساختاری متشکل از لاشه سنگ و ساروج ، از نظر قدمت متعلق به دوره اشکانیان است. این دژ در گذشته با انتساب به «فخرالدوله بن رکن الدوله دیلمی» فخرآباد نامیده می شد.  بخش های اصلی قلعه تا زمان قاجار نیز برجای بود، اما امروزه قسمت اعظم آن تخریب شده است. دیوارهای غربی این دژ دارای سوراخ هایی برای تیر و کمان است.

قلعه تبرک
قلعه تبرک امین آباد از بناهای قرون نخست اسلامی است که داخل بارو(دیوار بلند و مستحکمی که به عنوان حفاظ دور شهر می کشیدند) و حصار قرار داشت و از دوران خلفای عباسی برجا مانده بود. این قلعه تخریب شد و امروزه به دلیل وجود برج نقاره خانه بر فراز آن، به «کوه نقاره خانه» معروف است.

قلعه سرخ حصار
در دامنه ارتفاعات مشرف به بیمارستان سرخه حصار واقع در حاشیه شرقی تهران ، سر راه تهران – آبعلی، قلعه ی کوچکی برجاست که فاصله آن تا جاده آسفالته یک کیلومتر است. اضلاع این قلعه حدود 15 متر است و دو برج نیمه مدور در اضلاع شرقی و جنوبی آن مشهود است. قلعه متعلق به قرن 5 و 6 هـ . ق یعنی دوره سلجوقی است.

قلعه کی قباد
این قلعه در فاصله سه کیلومتری شمال غرب روستای «هرنج» طالقان بر فراز کوه قرار دارد و مربوط به دوره اسماعیلیه است. از این قلعه اکنون جز بقایای دیوارهایی از ملات ساروج چیزی باقی نمانده است. حد فاصل دیوار شرقی و غربی حدود 100 متر است و در وسط محوطه، آثار یک حوض سنگی به چشم می خورد که به احتمال زیاد برای جمع آوری آب باران و برف مورد مصرف بود. سفالینه های جمع آوری شده از سطح تپه به قرن پنجم هـ . ق تعلق دارد.

قلعه گبری
این قلعه از قلاع محافظ هسته اولیه ری است که در حد جنوب شرقی ری قدیم و میدان معلم ری امروز، واقع است. از آثار معماری این قلعه تنها یک چهار دیوار به مساحت دو هکتار با دیوارهای مرتفع از 10 تا 13 متر ، همراه چهار برج دیده بانی باقی است. قدمت این قلعه به دوره اشکانیان – حدود 2250 سال پیش – می رسد.

دختر قلعه ی تنگ گسیل
«گسیل» یکی از آبادی های دهستان «شاد» است که در سه کیلومتری شرق جاده اصلی کرج- چالوس واقع شده است. در این قسمت از جاده یعنی در 52 کیلومتری شمال کرج ، تنگه ای وجود دارد که به تنگ گسیل معروف است. چندین سال است که به دلیل صعب العبور بودن این تنگه، جاده اصلی از میان تونلی که در کنار تنگه ایجاد شده،می گذرد که به « قلعه دختر» معروف است. سفال های موجود در این محوطه از نوع سفال های قرمز و نخودی بدون لعاب دوران اسلامی است. دو قطعه سفال لعاب دار بسیار ریز به دست آمده از این قلعه، به سفال های سلجوقی و ایلخانی بسیار شباهت دارد.

دیگر قلعه های استان تهران: قلعه حصار قاضی ورامین از دوره ایلخانی، قلعه خاوه ورامین، قلعه قاسم آباد ورامین، قلعه خیرآباد، قلعه قشلاق در تویهدر 30 کیلومتری ری با طاق های سبک قاجار و پهلوی و آثار سفالینه مربوط به سلجوقی، قلعه ایرج در شمال روستای عسگر آباد عباسی ورامین از قلاع ساسانی، قلعه جلیل آباد از توابع ورامین.

نقش برجسته تنگ واشی
نقش برجسته تنگ واشی در روستای جليزجند شهرستان فيروزکوه قرار دارد. اين اثر مربوط به سال 1333 ه. ق است و توسط طراح و نقاش معروف دوره قاجار عبدالله نقاش باشی و چند تن ايجاد شده است. ابعاد اين حجاری که برديواره سنگی کنار رودخانه با ابعاد 7×6 متر است با ارتفاع 5/1 متر از سطح کنار رودخانه قرار دارد.

 نقش برجسته ساسانی ری
بر روی كوه سرسره در شهرری نقش برجسته ای روی سنگ، حکاکی شده که از يادگارهای به جای مانده از عهد ساسانی می باشد. تپه چشمه علی و قلعه بارو و نقش برجسته آن از مکان های تاريخی و ديدنی شهر ری است که مربوط به دوران بعد از ساسانی است و با شماره 202 به ثبت رسيده است.

خانه امین السلطان:
خانه امین السلطان معروف به خانه اتحادیه مانند دیگر خانه - باغ های دوره قاجاریه دارای اندرونی و بیرونی و از دو جهت دارای درهای ورودی و خروجی است. این خانه بین دو خیابان فردوسی و لاله زار قرار گرفته و از هر دو خیابان می توان به آن وارد یا خارج شد. بخش اصلی این خانه از دوره ناصری است که در طی زمان بناهایی به آن اضافه یا از آن کم شد. یکی از بناهای چندگانه که در شمال غربی مجموعه قرار دارد مربوطه به دوره قاجاریه است ولی بقیه در دوره های بعد ساخته شده اند. این بنا مانند دیگر بناهای قاجایه دارای سبک و کالبد خاص است. سردر بسیار زیبای این خانه در کوچه معروف به اتحادیه در خیابان لاله زار قرار دارد. قسمت ورودی با آجر تزیین شده است.
 

خانه امیربهادر
این خانه از مجموعه خانه های با ارزش دوره قاجاریه و در اصل متعلق به شادروان حسین پاشازاده معروف به امیربهادر جنگ، وزیر دربار و وزیر جنگ مظفرالدین شاه قاجار بوده است. مساحت این بنا در حدود 3000 متر مربع است. این بنا در اصل حسینیه امیر بهادر بود که بعدها تحت تملک شرکت پخش سیگار ایران درآمد و در نهایت توسط انجمن آثار ملی خریداری شد و تعمیراتی در آن صورت گرفت. خانه امیربهادر دارای تالار بزرگ آینه کاری شده، زیرزمین آینه کاری شده، تالار بزرگ بالا، حوضخانه با تزئینات کاشیکاری و اتاق های متعدد برای برگزاری جلسات و سخنرانی ها و قرائت خانه عمومی و همچنین اتاق های دیگر با کارکردهای مختلف است.

 خانه امام جمعه

در محدوده بافت قدیم شهر تهران،در خیابان «ناصرخسرو» خانه معروف امام جمعه واقع است. همان گونه که از نام بنا برمی آید، این خانه متعلق به یکی از امام جمعه های تهران در دوره قاجار است و احتمالاً ساخت آن را می توان به اواسط دوران سلطنت ناصرالدین شاه یعنی سال های 1280 تا 1300 هـ . ق نسبت داد.

خانه شقاقی
این بنا در شمالی ترین بخش منطقه دوازده تهران،در جبهه شمالی خیابان کوشک حد فاصل فردوسی و لاله زار قرار دارد. این خانه را اغلب با عنوان خانه کوشک می شناسند. خانه شقاقی ابتدا به عنوان منزل مسکونی خانواده شقاقی مورد استفاده بود و بعدها به صورت یکی از مراکز آموزشی سازمان میراث فرهنگی کشور درآمد.

عمارت موقوفه فاضل عراقی
این خانه در غرب میدان فردوسی، در کوچه پارس قرار دارد و موقوفه فاضل عراقی، مستشار و رئیس سابق دیوان عالی کشور است. بخشی از آن در سال 1334 شمسی به بیمارستان زنان اختصاص یافت. کاشی های عمارت بسیار نفیس و روی آنها تصاویر شاهان باستانی ایران نقش شده است.

عمارت باغ فردوس
این خانه ارزشمند و تاریخی در بخش شمالی شهر تهران قرار دارد. در داخل این خانه گچبری های کم نظیری به چشم می خورد که به مرور زمان رو به خرابی نهاده بود. 30 نفر از بزرگترین و مجرب ترین هنرمندان گچبر مأمور شده بودند تا این محوطه را بازسازی نمایند که مسن ترین آنها استاد «حسن رضایی تهرانی» با بیش از 90 سال و کم سن ترین آنها فرزند وی علیرضا رضایی تهرانی بود. استادان دیگری چون «حاج عباس عشقی»، «اصغر زینت اعلایی»، «رضا نجفی»، «حاج سید علی اصفهانی»،«استاد علی»،«استاد یوسف»، «حاج مصطفی شایگان»،«حاج سید علی لطفی»، «شعبان صحافا»، «حسین نشاطیان» باعث شدند این بنای ارزشمند دوباره احیاء شود. این بنا در زمان قاجاریه ساخته شد.

عمارت و باغ فرمانیه
اثر تاریخی باغ فرمانیه نمونه ای از معماری اصیل ایرانی مربوط به اوایل دوره قاجار با کاشی های طرح دار دوره ناصری است. ملک فرمانیه شامل باغ، زمین بایر و چندین رشته قنات، در سال 1326 هـ . ق به «کامران میرزا نایب السلطنه» قاجار تعلق گرفت و پس از فوت او به دخترش رسید. بعد از آن «میرزا فرمانفرما» از شاهزاده های قاجار، شمال باغ، سهم قنات ها و سایر متعلقات را خریداری کرد. در سال 1319 باغ و تمام متعلقات آن به سفارت ایتالیا فروخته شد. بناهای این باغ دارای جزئیات معماری اصیل ایرانی اوایل دوره قاجار است.

خانه شهید مدرس
خانه شهید سید حسن مدرس در محله عودلاجان از محلات محدود حصار ناصری شهر تهران قرار دارد. این خانه که کامل ترین شکل یک خانه سنتی را در بافت تاریخی تهران به نمایش می گذارد، از بخش های مختلف اندرونی و بیرونی، مطبخ، کالسکه خانه تشکیل شده است. در این خانه تاریخی مجموعه ای از هنرها شامل گچبری، حجاری، آجرکاری، گره چینی، نقاشی و کتیبه نگاری در کامل ترین شکل، به کار رفته است. در نقشه ی تاریخی شهر تهران که متعلق به سال 1275 هـ . ق است، این خانه با عنوان «خانه وزیر مختار فرانسه» مشخص شده است. مرحوم سید حسن مدرس در اوایل قرن معاصر و در دوره نمایندگی مجلس، در این خانه سکونت داشت.

بنای تاریخی مسعودیه
بنای تاریخی مسعودیه، در خیابان اکباتان تهران، به دستور ظل السلطان فرزند ناصرالدین شاه همزمان با کاخ گلستان احداث شد. این مجموعه در محدوده میدان بهارستان و خیابان های ملت و اکباتان قرار دارد و شامل پنج عمارت اصلی و تاریخی است و قدمت آن به سال 1295 می رسد.  تالار سلام این مجموعه زیر نظر صنیع الملک نقاش باشی برای «میرزا آقاخان اعتمادالدوله» صدراعظم آقاخان نوری نقاشی شد. در عمارت مسعودیه کتیبه هایی به تاریخ 1295 هـ . ق باقی مانده است.

خانه مشیر الدوله پیرنیا
این بنا در خیابان لاله زار بین جمهوری و منوچهری قرار گرفته و در اصل متعلق به حسن پیرنیا بود. از خصوصیات این بنا گچبری و فرنگی کاری، کاشیکاری همراه با کاشی های منقوش به تصاویر شخصیت های اساطیری و تاریخی است.

خانه وثوق
این بنا در سال 1253 هـ . ق یا 1211 شمسی در زمان محمدشاه قاجار برای یکی از صاحب منصبان دوره قاجاریه به نام «میرزا محمد قوام الدوله آشتیانی» ساخته شد. این بنا در خیابان 15 خرداد کوچه «میرزا محمود وزیر» قرار دارد. هفت دری در این بنا یکی از تزئینات بنا به شمار می رود.
 

برخی دیگر از خانه های دوره قاجاریه در تهران
خانه میرزا محمود وزیر در خیابان امیرکبیر، خانه اخوان علیزاده، خانه قدیمی صفوی در سرچشمه، خانه رضاشاه در خیابان امام خمینی، خانه صبا، خانه بهزاد در خیابان انقلاب، خانه علاءالدوله در خیابان فردوسی، خانه مستوفی در خیابان پانزده خرداد، خانه احسانی در پامنار کوچه بهاءالدوله، خانه بازار مسگرها در خیابان مصطفی خمینی، خانه نصرالدوله در سرچشمه، خانه کلارا آبکار در خیابان جمهوری اسلامی، خانه هدایت در خیابان هدایت، خانه قوام السلطنه در خیابان 30 تیر.

حمام شهرک طالقان
حمام قدیمی در بافت قدیمی شهرک از توابع طالقان قرار دارد. با توجه به سنگ نبشته موجود، حمام در سال 1261 هـ. ق در زمان قاجاریه احداث شد. مصالح به کار رفته در ساخت حمام، سنگ و ملات گل و آهک بود. فرم حمام تقریباً به شکل مستطیل است.

حمام مصباح کرج
این حمام متعلق به اواسط دوره قاجاریه و در محلات قدیمی شهر کرج واقع است. ورودی حمام با هشت پله به کف حمام در عمق 5/3 متری مرتبط می شود. سربینه یا رختکن شامل یک گنبد مرکزی است که در طرفین گنبد چهار گنبد کوچکتر گره پوش مشاهده می شود. در ساختمان حمام از آجرهای ختایی به ابعاد 5×20×20 سانتی متر و ملات گل آهک استفاده شده است.

 حمام مهدی خانی
این حمام در بازار بزرگ تهران  قرار دارد. مساحت آن در حدود 900 متر مربع و شامل حمام به مساحت 450 متر مربع و تأسیساتی چون یک واحد پتوبافی، واحد مسکونی، مغازه و سرایداری است. بنای حمام متعلق به دوره قاجار است و در حدود 80 درصد آن سالم به نظر می رسد.

حمام همتیار

حمام همتیار یکی از حمام های قدیمی تهران در خیابان وحدت اسلامی واقع است. این بنا که همچنان شکل و فرم تاریخی خود را حفظ کرده، به دو بخش زنانه و مردانه تقسیم شده و مشغول کار است. وجود پاگرد، حوضچه، ستون ها و سرستون های زیبا، بینه، گرمخانه، سردخانه از دیگر اجزای این بنا است.

حمام روستای درده
در مرکز روستای درده از توابع فرمانداری فیروزکوه ، حمامی قدیمی وجود دارد که قدمت آن به 200 سال پیش می رسد. برای ورود به حمام باید از چند پله پایین رفت، با چرخشی به سمت چپ فضای رخت کن مشخص می شود و با چرخشی دیگر به سمت چپ، به گرمخانه راه می یابد. فضای رختکن مربع دارای سکوهایی برای نشستن است. در وسط نیز یک حوض سنگی بیضی شکل مشاهده می شود.

حمام هلجرد

این حمام در روستای هلجرد شهرستان کرج قرار دارد. هلجرد یک روستای تاریخی است که مجموعه ای از آثار قرون گذشته را در خود جای داده است. حمام هلجرد یکی از این بناهای قدیمی است که از دوره قاجار به جای مانده و از ساروج، سنگ و قلوه سنگ ساخته شده است.

کلیسای سورپ گئورگ
این کلیسا در میدان وحدت اسلامی، بازارچه قوام الدوله واقع است. این کلیسا در سال 1790 تا 1795 به عنوان محراب روستا بنا شد و در سال 1835 به کلیسا تبدیل شد. در مرحله بعد با بازسازی در سال 1882، به صورت کنونی درآمد. در آن سال ها، این محله به ارامنه اختصاص داشت. هر سال در سالروز گئورگ مقدس در دهه اول مهرماه در این کلیسا مراسم دعا و نیایش برگزار می شود. روی سنگ قبرهای نصب شده بر دیوارهای کلیسا نقوش زیبایی دیده می شود.
کلیسای انجیلی
با گسترش تهران در سال 1284 هـ . ق ارامنه تهران از کلیسای کوچک دروازه قزوین که در سال 1876 م توسط یک مبلّغ مذهبی تأسیس شده بود، تغییر مکان دادند و در منطقه حسن آباد، کلیسای انجیلی کنونی توسط میسیون مذهبی آمریکایی ها بنا شد. در سال 1874 م این کلیسا با وسعت بیشتر، کاربری فرهنگی نیز یافت و مدرسه آمریکایی ها در آن شروع به کار کرد. مدرسه در سال 1319 شمسی به امر پهلوی اول بسته و تأسیسات فرهنگی آن به وزارت فرهنگ ایران واگذار شد.

کلیسای تادیوس بارتوقیموس مقدس
این کلیسا در دروازه حضرت عبدالعظیم، در جنوب شرقی تهران قرار دارد. بنای کلیسا در سال 1808 میلادی(1223 ق) به دست ده خانواده ارمنی که به «جام بـُران» معروف شدند، انجام شد. این افراد به دستور فتحعلی شاه قاجار از جلفای اصفهان برای شیشه بری قصرهای سلطنتی (کاخ گلستان) به تهران آمده بودند. کلیسای تاتاوس از قدیمی ترین کلیساهای تهران محسوب می شود که در داخل آن مقابر و سنگ مزارهای جالب توجه شخصیت های ارمنی و مسیحیان اروپایی که در تهران در گذشته اند، قرار دارد. مدفن دو استاد کار اصلی بنا در همین کلیسا قرار دارد. مساحت تقریبی کلیسا 220 متر مربع است و از صحن آن برای تدفین مسیحیان تهران استفاده می شد.

کلیسای تاتاووس

این کلیسا در زمان فتحعلی شاه قاجار در محله ی چال میدان ساخته شد و دارای نمازخانه ای با پوشش گنبدی شکل و چهار شاه نشین است. محراب و جایگاه پیشوای روحانی در شاه نشین شرقی قرار دارد. این کلیسا از قدیمی ترین کلیساهای تهران محسوب می شود که در داخل آن مقابر و سنگ مزارهای جالب توجه شخصیت های ارمنی و مسیحیان اروپایی که در تهران در گذشته اند، قرار دارد.

از دیگر کلیساهای تهران باید از کلیسای حضرت مریم، کلیسای سورپ تارگمانچاس در وحیدیه ، سورپ وارتان حشمتیه ، سورپ گریگور لوساوریچ مجیدیه و میناس مقدس در قریه ونک نام برد.

مجموعه بازار تاریخی تهران در ضلع جنوبی خیابان 15 خرداد و حد فاصل آن با خیابان مولوی، خیام و 17 شهریور، در بافت قدیمی و تاریخی شهر واقع شده و چون گذشته مهمترین مرکز تجاری و بازرگانی است. بازار تهران همراه دیگر بناهای تاریخی محدود خود مانند مسجد امام، مسجد جامع. از مجموعه های مهم تاریخی و هنری شهر تهران محسوب می شود. با توجه به مدارک و شواهد موجود، بنای اولیه بازار به دوره شاه تهماسب صفوی و هم زمان با ساخت برج و بارو و دروازه های شهر تهران در حدود سال های 948- 930 هـ. ق تعلق دارد. ظاهراً چهار بازار لباف ها، کرجی دوزها، سراج ( بافنده ) ها و نعل چی ها، قدیمی ترین بخش بازار تهران است. بخش های قدیم بازار تهران با پوشش طاق و گنبد مسقف شده و روشنایی آنها از روزنه های تعبیه شده در گنبدهای آجری آن تأمین می شود. در دوره ناصرالدین شاه بر تعداد راسته ها و رسته های بازار افزوده شد و تعدادی سرا و تیمچه معتبر ساخته شد. مانند دیگر مجموعه بازارهای تاریخی، هر کدام از راسته ها، رسته ها، سراها و تیمچه های بازار تهران به صنف و فعالیت خاصی اختصاص داشت.
در این دوره بخش های اصلی عبارت بود از: بازار کفاشان، بازار فرش فروشان، بازار عباس آباد، بازار امیر، بازار زرگرها، بازار ساعت فروشان، بازار بین الحرمین ( سلطان جعفری )، بازار چهار سوق بزرگ، مسجد جامع، بازار چهار سوق کوچک، بازار چهل تن(که از قدیمی ترین بخش های بازار و مربوط به دوره فتحعلی شاه است)، بازار آهنگران، بازار مسگران و بازار پاچنار. علاوه بر این در نقاط دور و نزدیک بازار، بازارچه هایی ساخته شد که محلات مختلف شهر را تغذیه می کرد از جمله بازارچه معیـّر و قوام الدوله که به «بازارچه دوقلو» مشهور بودند. از بازار کربلایی عباس علی کمرگچی، بازارچه نایب السلطنه فقط نامی باقی مانده است. در خیابان ناصرخسرو، نزدیک مجموعه اصلی بازار نیز بازارچه ها و تیمچه هایی وجود داشت که امروزه بقایای برخی از آنها مانند بازارچه مروی از دوره فتحعلی شاه، و تیمچه صدر اعظم باقی است. هم اکنون بخش های قدیمی و جالب توجه بازار عبارت اند از: سردر بازار در سمت سبزه میدان، بازار امیر، چهار سوق بزرگ، تیمچه های حاجب الدوله، علاء الدوله، قیصریه و مهدیه و همچنین بخش هایی از بازار که در ارتباط با مسجد امام، مسجد جامع و بناهای تاریخی دیگر قرار دارد. بنای اولیه سبزه میدان در سمت شمالی مجموعه بازار مربوط به اوایل دوره صفویه است اما در دوره قاجاریه و سال 1268 هـ. ق به دستور امیرکبیر، «حاج علی خان مقدم مراغه ای»( حاجب الدوله) تغییرات عمده ای در وضع سبزه میدان داد. در ضلع جنوبی سبزه میدان، سردر زیبایی وجود دارد که به راسته های مختلف بازار راه می یابد. این سردر از دهانه های اطراف که به مغازه ها اختصاص دارد، وسیع تر و پرکارتر است. چهار سوق بزرگ که در بازاری به همین نام قرار گرفته ، فضایی هشت ضلعی است که با گنبد مدور نسبتاً کوتاهی پوشش شده و سطح داخل آن دارای گچکاری است. این بنا در سال 1222 هـ. ق ساخته شده است. بازار و سرای امیر از دیگر بخش های جالب توجه مجموعه است که در حدود سال های 68- 1267 هـ . ق از اموال میرزا تقی خان امیرکبیر ، توسط شیخ عبدالحسین (شیخ العراقین) به همراه مسجد و مدرسه ای – معروف به شیخ عبدالحسین – ساخته شده و عواید آن وقف مسجد و مدرسه شده است. تیمچه حاجب الدوله در کنار مسجد امام قرار دارد و از با ارزش ترین بناهای بازار است که در دوره ناصرالدین شاه توسط « حاج علی خان حاجب الدوله » ساخته شده است. از بناهای دیگر بازار، تیمچه مهدیه در ابتدای بازار امیر (کفاشان) است که دارای پوشش عظیم ضربی و یزدی بندی عالی است.

برج آرامگاهی طغرل
برج طغرل از مهم ترین برج های آرامگاهی ایران به شمار می رود. این برج که مغز دیوارهای آن از خشت، و نمای بیرونی آن از آجر است، محوطه ای خورشیدی شکل دارد و بر روی سکویی مدور ساخته شده است. قطر برج 20/21 و ارتفاع آن 50/20 با دیوارهای قطور به پهنای 80/2 متر است. این بنا همراه با تزیینات آجری در پیشانی برج از شکیل ترین برج های آرامگاهی و از نظر قدمت، متعلق به دوره سلجوقی است. آرامگاه «استاد سید محمد محیط طباطبایی» در محوطه داخلی این برج قرار دارد.
برج آرامگاهی شبلی، دماوند
این برج در منتهی الیه قسمت شرقی شهر دماوند به شکل یک بنای منفرد بر روی تپه ای واقع شده و باغ های سبز آن را احاطه کرده اند. این بنای تاریخی ارزشمند که تقریباً 10 متر ارتفاع دارد، یک برج آرامگاهی آجری هشت ضلعی با پشتیبان های مدور در گوشه های آن است. این برج را می توان با بناهای عصر سامانی در بخارا مقایسه کرد و قدمت آن را به بیش از قرن پنجم هجری نسبت داد.

برج آرامگاهی شاهزاده حسین
 از نظر معماری در شمار برج های شکیل و زیبا، و معماری آن قابل تعمق است. این بنا با نمایی آجری و پلانی خورشیدی شکل و مدور، روی سکویی دایره مانند استوار شده و دارای 34 کنگره به ارتفاع 6 متر است.
 

برج آرامگاهی علاء الدوله
برج آرامگاهی علاء الدین به صورت یک بنای منفرد در شمال مسجد جامع در کنار میدان اصلی ورامین واقع است. برخی از متون، این برج را علاء الدین نیز نامیده اند. از نظر تاریخی بر مبنای آنچه در کتیبه ی بنا ذکر شده «علاء الدوله» صاحب بقعه، در چهارم صفر سال 675 هـ . ق در زمان سلطنت ایلخان مغول فوت شد و تاریخ اتمام آرامگاه سال 688 هـ .ق مقارن سال های آخر سلطنت ارغون خان بود. چنان که از کتب انساب بر می آید، نسب او به امام سجاد (ع) می رسد.

برج آرامگاهی کردان
روستای کردان در فاصله 22 کیلومتری شمال غرب شهر کرج در شمال اتوبان کرج – قزوین قرار دارد. این برج در فاصله 800 متری روستا قرار گرفته و در داخل آن شاهزاده حسین مدفون است.

برج آرامگاهی میدانک
بنای سنگی برج میدانک در 60 کیلومتری جاده کرج – چالوس نزدیک میدانک گچسر قرار گرفته و بنایی هشت ضلعی با گنبد مخروطی است که در یک طرف آن ایوانی ساخته اند. فضای داخلی بنا در اصل مربع است و تزئینات داخلی در بالا و نزدیک سقف، کاربندی هشت ضلعی است که تبدیل به دایره می شود و در نهایت سقف را مدور می سازد.  شیوه ساختمانی بنا، آن را در ردیف برج های آرامگاهی قرن هفتم هجری قرار می دهد.

پل شاه عباس کرج
این پل در مدخل ورودی کرج و روی رودخانه ی کرج زده شده است، و در دوره ی قاجاریه بنا شده است.
 

پل بادامک
این پل از آثار دوره قاجاریه است و در کنار روستای بادامک در مسیر شهریار قرار دارد و روی یکی از شعب
 رودخانه ی کرج قرار دارد.

پل باقرآباد
این پل در 25 کیلومتری جنوب غربی تهران و روی یکی از شعب رودخانه ی جاجرود قرار دارد.

پل جاجرود

این پل در 30 کیلومتری شمال شرقی تهران روی رودخانه ی جاجرود واقع شده و از آثار دوره ی صفویه است.

پل صفوی حسن آباد

این پل روی رودخانه شور (قره سو) در مسیر جاده تهران قم و از آثار دوره ی صفوی است.

پل قاجاری حسن آباد
 این پل در 10 کیلومتری جنوب غربی حسن آباد روی رودخانه شور واقع است و از آثار قاجاریه محسوب می شود.

پل دختر کرج
این پل از آثار دوره ی صفویه است که در شهرستان کرج و روی رودخانه ی کرج قرار دارد.

پل رود شور

پل رودخانه ی شور در نزدیکی مروآباد کرج واقع است و مربوط به دوره ی ناصری است.

پل رومی

در قرن 19 سفیر عثمانی در منطقه ی الهیه عمارتی ساخت که امروزه آن را پل رومی می نامند.

پل فیلستان
از اثار دوره ی قاجاریه است و بر روی شعب رودخانه جاجرود در 12 کیلومتری شمال ورامین قرار گرفته.

پل کبود گنبد
از آثار دوره ی صفویه است و در منطقه ی پاکدشت مجاور روستای کبودآباد بر روی جاجرود قرار گرفته.

پل کُردان

این پل مربوط به دوره ی صفوی است و در 2 کیلومتری شمال غربی روستای کردان کرج قرار دارد.

آهنین راه گچسر
این پل دو کیلومتر پس از گچسر به طرف تونل کندوان روی رودخانه کرج قرار گرفته است.

پل سنگی گچسر
این پل در دو کیلومتری پس از گچسر و در ادامه ی پل آهنین راه قرار گرفته است.


پل فیروزکوه

این پل در سال 1306 ساخته شده و در ده کیلومتری جاده فیروزکوه قرار گرفته.

در شهر تهران بیش از 290 سقاخانه وجود دارد که به برخی از آنها اشاره می شود.
 

سقاخانه نوروزخان
این سقاخانه در خیابان پانزده خرداد شرقی، جنب بازار آهنگران واقع شده و در گذشته نه چندان دور از معروف ترین سقاخانه های تهران به شمار می رفت. سرتاسر گذر این سقاخانه طاق بندی شده بود و شمایل بزرگان دینی و مذهبی، علم، بیرق و علامت سیاه را به آن می آویختند. زورخانه ای به همین نام در کنار این سقاخانه وجود داشت که از زورخانه های معروف و نامی شهر به شمار می رفت.
 

سقاخانه عزیز محمد
این سقاخانه از موقوفات شخصی به نام عزیز محمد (که بانی آن نیز به شمار می آید) است. بنای سقاخانه دارای آب انبار قدیمی و حوضچه آب و شیر و پاشیر است. در این سقاخانه جایگاهی خاص برای روشن کردن شمع تعبیه شده است. سقاخانه عزیز محمددر خیابان وحدت اسلامی ( شاهپور سابق ) خیابان مهدی خانی قرار دارد.

سقاخانه کل عباسعلی
این سقاخانه در خیابان وحدت اسلامی قرار دارد و قدمت آن به دوره قاجار می رسد. سقاخانه کل عباسعلی در شهریور ماه 1311 شمسی مرمت و بازسازی شد. در سال های اخیر نیز از طرف کسبه محلی برخی از نقاط تخریب شده آن مورد بازسازی قرار گرفت.

سقاخانه آینه
این سقاخانه در خیابان ظهیرالاسلام واقع است. در تزئینات این سقاخانه آینه کاری بسیار به کار رفته و همین موجب نامگذاری سقاخانه شده است. این سقاخانه توسط حاج میرآخور در سال 1304هـ . ق بنا شد و یکی از پر زرق و برق ترین سقاخانه های تهران به شمار می رود.
 

برخی دیگر از سقاخانه های تهران: سقاخانه شیخ هادی در خیابان شیخ هادی، سقاخانه دباغ ها در بازار مولوی، سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) در خیابان ناصرخسرو.

کاروانسرای خانات
سابقه اين كاروانسرا، با مساحت 10000 متر مربع و 54 حجره كوچك، به زمان قاجار باز مي‌گردد. در ورودي كاروانسرا با ارتفاع پنج متر از چوب روسي ساخته شده و 40 گل ميخ آن نظر هر بيننده‌اي را به خود جلب مي‌كند.
 

کاروانسرای دوقلو
كاروانسراي دو قلو، واقع در بازار قديمي‌، از دو قسمت تشكيل شده كه مساحت آن‌ها با يك‌ديگر برابر است و از اين رو نام آن را كاروانسراي دوقلو نهاده‌اند. اين مكان در دوره شاه عباس صفوي ساخته شده است و با 400 سال قدمت‌ جزو ابنيه تاريخي شهر ري محسوب مي‌شود. كاروانسراي دوقلو در زمان قاجار توسط فردي از بزرگان ري اداره و از آن براي تخليه بارهاي شتر و انتقال نفت از باكو استفاده مي‌گرديد؛
 

کاروانسرای شاه عباسی
كاروانسراي شاه عباسي در جنوب شرقي ميدان حضرت عبدالعظيم و روبه‌روي مسجد خاتم‌النبيين قرار دارد و مساحت آن حدود 1000 متر مربع است‌. اين كاروانسرا اكنون جزو موقوفات آستان مقدس حضرت عبدالعظيم است و به عنوان انبار از آن استفاده مي‌كنند
 

کاروانسرای کنارگرد
كاروانسراي كنار گرد در بخش قشافويه (حسن آباد) كنار جاده واقع است. كاروانسرا داراي ساختاري متشكل از گل، گچ و آجر بصورت دو ايوانه ساخته شده و از نظر قدمت به عهد صفويان مي‌رسد.
 

کاروانسرای دیرگلچین
این بنا در جنوب ورامین قرار دارد و قدمتش به دوره ساسانی می رسد.
 

کاروانسرای رباط کریم
این بنا در مسیر جاده تهران ساوه قرار دارد و در دوره ی فتحعلی شاه ساخته شده است.
 

کاروانسرای شاه عباسی کرج
این بنا مربوط به دوره ی صفوی است و در مدخل ورودی به شهرستان کرج قرار دارد.
 

کاروانسرای عین الرشید
این بنا در 152 کیلومتری جنوب تهران و در محدوده ی پارک ملی کویر مرکزی ایران است.

کاروانسرای قصر بهرام

این بنا متعلق به دوره ی صفویه است و در 154 کیلومتری تهران و در 3 کیلومتری عین الرشید قرار گرفته.
 

کاروانسرای ینگه امام
این بنا در دوره ی صفویه بنا شده و در 100 کیلومتری جاده کرج – قزوین قرار دارد.

 مدرسه دارالفنون
بنای دارالفنون در شمال شرقی ارگ سلطنتی تهران به دستور امیرکبیر و براساس نقشه میرزا رضا مهندس از شاگردانی که در زمان عباس میرزا نایب السلطنه برای تحصیل به انگلیس اعزام شده بود. شکل گرفت و محمدتقی خان معمار باشی آن را ساخت و شاهزاده بهرام میرزا به کار ساختمان آن نظارت کرد. بخش شرقی دارالفنون تا سال 1267 هـ . ق ساخته شد و مورد بهره برداری قرار گرفت، اما بقیه بنا دو سال بعد (اوایل 1269 هـ . ق) پایان یافت. در چهار طرف این بنا، پنجاه اتاق و جلوی آنها ایوانی بزرگ قرار داشت. مدرسه به شیوه مدارس جدید اروپا اداره می شد و دارای تالار اجتماعات، تئاتر، چاپخانه و سفره خانه نیز بود. مدرسه دارالفنون یکی از بناهای ارزشمند و تاریخی و مهم است. شمار محصلان دارالفنون که در آغاز از 30 نوجوان 16 تا 24 ساله تجاوز نمی کرد. به مرور به 105 تن رسید. همین تعداد در سال 1307 هـ . ق به 287 تن افزایش یافت. مدرسه دارالفنون از بدو تأسیس تا 1309 به مدت چهل سال روی هم 1100 دانشجو پرورش داد. در این مدت، 26 معلم اروپایی و 16 معلم ایرانی عهده دار تدریس و تعلیم دانشجویان بودند.
دانشگاه تهران
 فکر تأسیس دانشگاه تهران از همان سال های انقراض سلسله قاجاریه وجود داشت. نقشه اصلی محوطه و کلیات ساختمان های دانشکده ها زیر نظر «آندره گدار» و همکاران وی «مارکوف»، «ماکسیم سیرو» و «موزر» تهیه شد. این مجموعه شامل ساختمان های دانشکده پزشکی، دانشکده داروسازی، دانشکده دندان پزشکی و دانشکده فنی بود. کلیه طرح های مربوط به این دانشکده در سال های 1313 تا 1315 شمسی به اجرا در آمد. دانشکده پزشکی در 16 بهمن 1314 شمسی افتتاح شد. در توضیحات مربوط به طرح بنا آمده است:«منظره خارجی عمارت چنانچه شایسته یک محل علمی باشد بی زینت و بی زیور است». در این تعریف، معیارها و مبانی طراحی ابنیه واقع در دانشگاه تهران به روشنی مشهود است. به این مجموعه دو دانشکده دیگر در دوره رضاشاه اضافه شد که دانشکده حقوق و ادبیات بودند. طرح دانشکده توسط محسن فروغی تهیه شد. عملیات ساختمانی دانشکده حقوق در سال 1317 شروع شد و در سال 1319 خاتمه یافت. از ساختمان های دیگری که در دوره رضاشاه احداث شد، باشگاه دانشگاه است که طرح آن توسط ماکسیم سیرو تهیه شده بود.
   دبیرستان فیروز بهرام
 بنای فیروز بهرام در خیابان میرزا کوچک خان قرار دارد و پلان آن به شکل مستطیل است. این مدرسه از شمال به معبد زردشتیان، از جنوب به مراکز تجاری، از شرق به دبیرستان دخترانه ارامنه و از غرب به منازل مسکونی منتهی می شود. این بنا در اردیبهشت سال 1311 خورشیدی در زمین زردشتیان پی ریزی و به سرپرستی نیک اندیش اردشیر کیامنش ساخته شد. تأثیر معماری سبک قاجار بر این بنا، به خصوص در نماسازی آن، کاملاً مشهود است. بنا شامل سه نمای شمالی،جنوبی و شرقی است و سبک قرینه سازی در آنها به چشم می خورد. نمای آجری بنا نیز کاملاً متقارن و پنجره ها و قوس های آن نمایانگر سبک دوره قاجاریه است.
   مدرسه محمدیه
 مدرسه محمدیه، در بازار بزرگ تهران، رو به روی در ورودی مسجد جامع تهران قرار دارد. این مدرسه دو طبقه در زمینی به مساحت 380 متر مربع احداث شده و شامل حیاط مرکزی و تعدادی اتاق در گرد آن است. ایوان های مدرسه شامل دو ایوان است. ایوان شمالی مدرس مجموعه است و ایوان غربی در گذشته به عنوان کتابخانه مورد استفاده بود. ورودی شامل دو لنگه در فلزی با یک سردر فلزی است که با شیر و خورشید و کاشی آبی رنگ تزیین شده است. کف دالان ورودی 90 سانتی متر پایین تر از سطح کف بازار است. در شمال حیاط، مدرس واقع است و دارای ورودی بلند مشبک کاری می باشد. در این قسمت آرامگاه بانی مدرسه و خانواده ی او قرار دارد. سقف مدرَس و ایوان جنوبی که در مقابل آن قرار دارد، گنبدی است. در ایوان شمالی رف هایی با قوس های تزیینی دیده می شود. سر در ایوان ها و اتاق ها همه دارای قوس های تزیینی است و بر زیبایی بنا می افزاید.

دبیرستان البرز
مجموعه فرهنگی – آموزشی دبیرستان البرز در میان محوطه ی بزرگی به وسعت 2940 متر مربع، در محدوده ی شمال غربی خیابان انقلاب واقع است. ساختمان دبیرستان البرز و ساختمان جنبی آن که در گذشته آموزشگاه علوم بود، به فاصله ی 50 متر از یکدیگر در داخل این محوطه جای دارند. ساختمان علوم در سال 1297 و ساختمان مرکزی دبیرستان در سال 1303 شمسی شکل گرفت. کل بنا دارای نماهای متقارن است و علاوه بر تکرار ریتم پنجره ها، نمای شمالی و جنوبی ورودی اصلی ساختمان با ایوانی بلند در نما، حجمی ویژه یافته است. نماهای شمالی و جنوبی نیز کاملاً یکسان هستند و با هفت دهانه ی نورگیر و ستون های آجری نما و کاشیکاری های بالای قوس پنجره ها تزیین شده اند. ورودی مدرسه با 9 پله در سطح بالاتری قرار دارد و در دو سوی آن، دو برج در دو سوی ایوان، ورودی را مشخص تر می سازد. ازاره (آن قسمت از دیوار اتاق و یا ایوان که از کف طاقچه تا روی زمین بود) های سنگی دور تا دور بنا را فرا گرفته و تمامی بنا از آجر است.

آب انبار سيد اسماعيل
اين بنا در محدوده بازار تهران و محله سيد اسماعيل واقع شده و بناي کنوني آن از آثار دوره قاجاريه است. اين بنا توسط بيگلربيگي وقت تهران «حاج عيسي» وزير و يا به روايتي «ميرزا موسي» در سال 1262 هـ. ق ساخته شد. آب انبار سيد اسماعيل و بناهاي وابسته به آن به هنگام آباداني بيش از هزار متر مربع مساحت داشت که امروزه به جز محوطه مخزن آن بقيه بنا از جمله راه پله و پاشير از بين رفته است. مخزن آب انبار سيد اسماعيل در دوره اخير به قهوه خانه و رستوران تبديل شده است.
 

آب انبار علي آباد
اين آب انبار در روستاي علي آباد باغ خواص از توابع شهرستان ورامين، در شرق يخچال علي آباد قرار دارد. ورودي اين آب انبار که با مصالح آجر و گل رس شکل گرفته، در سمت شرق قرار دارد و داراي طاق هلالي است. ارتفاع سقف تا کف حدود 70/4 متر است. آب انبار علي آباد تا اواخر دوره قاجاريه مورد استفاده بود.
 

آب انبار حصار گلي
در شرق جاده پيشوا به مبارکيه در دو کيلومتري شرق جاده اصلي، روستايي به نام حصار گلي قرار دارد. آب انبار حصارگلي در داخل روستايي واقع است و 27 کيلومتر با ورامين فاصله دارد. اين اثر تاريخي که تا اواخر دوره قاجاريه مورد بهره برداري قرار مي گرفت، تمامي از آجر و ملات گچ شکل گرفته و راه دسترسي به مخزن آب از يک رديف پلکان آجري امکان پذير است.

آب انبار معيـّر و آب انبار سنگلج از ديگر آب انبارهاي مشهور تهران است که آثاري از آنها باقي مانده است. از ديگر آب انبارها مي توان به آب انبار آقا بهرام، آب انبار سيد عبدالله دزفولي، آب انبار امامزاده يحيي، آب انبار بازارچه نو،  آب انبار صاحب ديوان، آب انبار حاج علي، آب انبار رضاقلي خان، آب انبار حاج محمد کريم اشاره نمود.

قنات

قنات سازي از ابداعات ايرانيان است و طبق شواهد تاريخي نخستين قنات ها در ايران احداث شده اند. تهران قديم به وسيله بيش از 80 رشته قنات خصوصي وقفي مشروب مي شد.
 

قنات شاه
این قنات به دستور ناصرالدين شاه حفر و آماده شد طي وقف نامه اي که موجود است و در سال 1273 هـ . ق تنظيم شده شاه آن را وقف عام نمود. آب اين قنات که بسيار گوارا بود تا آغاز دهه 1330 شمسي و اتمام لوله کشي آب تهران، مورد استفاده اهالي تهران بود.
 

مهم ترين قنات هاي شهر تهران که تا قبل از لوله کشي آب داير بودند عبارت اند از:
الهيه، باغشاه ( ناصريه )، بهاء الملک و ناصرالملک، شاهک، بريانک، کوثريه( فرمانفرما ) بهجت آباد

مجموعه فرهنگی- تاریخی سعدآباد رضا عباسی امام علی پست و تلگراف و تلفن تاریخ سکه صنعت برق ایران
مجموعه فرهنگی- تاریخی نیاوران دکتر حسابی آبگینه پول(تماشگه پول) تنوع زیستی شهید رجائی نمایشگاه حیات وحش سرخه حصار
کاخ گلستان سینمای ایران صبا تاریخ(تماشگه تاریخ) جواهرات ملی طبیعت و حیات وحش ایران
هنرهای ملی نمایشگاه دایمی نقشه عکسخانه علی اکبر صنعتی فرش نقاشی پشت شیشه
مجموعه فرهنگی – تاریخی سعدآباد
كاخ سعدآباد از هفت محله در زمان رضاشاه شكل گرفت. جدا از یك عمارت دوره قاجاریه، بقیه عمارت های موجود در دوره پهلوی اول ساخته شد. بعد از انقلاب اسلامی در این مجموعه به روی مردم باز شد. برخی از عمارت های این مجموعه به شكل كاخ – موزه، همان طور كه بود، مانند كاخ ملت (سفید) و كاخ سبز  (شهوند) به نمایش گذاشته شده است و برخی دیگر با توجه به ویژگی بنا، تبدیل به موزه شد.موزه های موجود و فعال در اینمجموعه عبارت اند از: موزه پژوهشی مردم شناسی، موزه مینیاتور آبكار، موزه هنرهای زیبا، كاخ موزه ملت، كاخ موزه سبز، موزه نظامی، موزه بهزاد، موزه ملی آب، موزه میرعماد و موزه فرشچیان.
نشانی:  خیابان ولی عصر، خیابان شهید فلاحی(زعفرانیه)، خیابان شهید طاهری، كاخ سعدآباد.
   كاخ موزه سبز
این كاخ به دستور رضاشاه در سال های 1304 تا 1308 بنا شد. ساختمان موزه با رعایت اصول معماری سنتی ایران ساخته شده و از نظر تزئینات داخلی با سایر كاخ موزه های موجود در این مجموعه تفاوت اساسی دارد. گچبری، تذهیب روی دیوارها، خاتم كاری از ویژگی های معماری این بنا است. آثار آن دربرگیرنده فرش های ایرانی، انواع مبلمان، ظروف چینی، لوسترهای نفیس خارجی است.
نشانی: كاخ سعدآباد - تلفن 9- 2282031

 موزه خط و كتابت میرعماد
بنای موزه به دوره پهلوی اول تعلق دارد. این موزه به یاد یكی از بزرگترین خوشنویسان ایرانی یعنی میرعماد نام گذاری شده است و مجموعه ای از آثار خوشنویسی ایران از آغاز تا امروز در این موزه نگهداری می شود.
نشانی: كاخ سعدآباد . تلفن 9- 22282031

كاخ موزه ملت
این كاخ از مهمترین كاخ های مجموعه سعدآباد به شمار می رود. ساختمان آن در سال 1310 شمسی آغاز و در سال 1318 آماده بهره برداری شد. این كاخ در سه طبقه، دارای 54 تالار و اتاق است. معماری نمای خارجی آن به سبك معماری آلمان و معماری داخلی آن تلفیقی از معماری بیزانسی، روسی و ایرانی است. تزئینات و گچبری های به كار رفته در این كاخ در نوع خود بی نظیر است. این بنا به كاخ سفید نیز مشهور است.
نشانی: كاخ سعدآباد .  22282031   
   موزه آبكار مجموعه آثار مینیاتور، تشعیر، تذهیب، نقش گره، جلد آلبوم و مجموعه آثار مردم شناسی كلارا آبكار (متولد 1294 هـ . ش) در این موزه به نمایش گذاشته شده است. كلارا آبكار مینیاتوریست اصفهانی و برنده گواهینامه درجه اول مینیاتور از وزارت پیشه و هنر ( 1230 هـ ش ) بود. وی تابلوهای خود را به سازمان میراث فرهنگی كشور اهدا كرده است. این موزه در سال 1373 هـ .ش گشایش یافت.
نشانی:  كاخ سعدآباد. تلفن 9- 22282031
   موزه هنرهای زیبا
 این بنا دارای سه طبقه است و قبلاً وزارت دربار بود. بنای مذكور در سال 1359 شمسی به منظور نمایش تابلوهای نفیس نقاشی ( جمع آوری شده از كاخ ها و نقاط مختلف ) به موزه هنرهای زیبا تبدیل شد. آثار این موزه در برگیرنده آثار نقاشی هنرمندان ایران و جهان از سده شانزدهم میلادی به بعد است.
نشانی:كاخ سعدآباد . تلفن 9- 22282031
   موزه پژوهشی مردم شناسی
این موزه در سال 1363 گشایش یافت و دارای دو طبقه و یك زیرزمین است. اشیای آن شامل وسایل صید، كشاورزی، دامداری، بافندگی است. در این كاخ بایگانی ( آرشیو)، كتابخانه و كارگاه های مربوط قرار دارند. این بنا قبلاً كاخ شمس پهلوی بود.
نشانی: كاخ سعدآباد- تلفن 9- 22282031
   موزه نظامی
موزه نظامی ساختمانی است دو طبقه كه برای نمایش ادوات جنگی و نظامی مورد استفاده قرار گرفته است. در موزه نظامی پوشاك نظامیان و سلاح ها و ادوات و ابزار جنگی از دوره مادها تا به امروز به شیوه علمی طبقه بندی و به نمایش گذاشته شده است. این بنا قبلاً كاخ شهرام بود.
نشانی: كاخ سعدآباد - تلفن 9- 22282031
   موزه بهزاد
 این موزه شامل مجموعه ای ارزشمند از آثار حسین بهزاد است كه به لحاظ تكنیك به دو بخش «سبك قدیم» و «سبك جدید» تقسیم شده است.
نشانی:كاخ سعدآباد - تلفن 9- 22282031
   

موزه ملی آب ایران
این موزه به منظور حفظ و احیا و معرفی میراث گذشتگان این مرز و بوم در صنعت آب، اعم از استحصال و انتقال، توزیع و بهره برداری تأسیس شده است.
نشانی: كاخ سعدآباد . تلفن 9- 22282031

(بازگشت)

كاخ گلستان

این كاخ دارای بناهای متعدد و با ارزشی است كه از آنها می توان به اتاق موزه ( تالار سلام )، تالار عاج ، چادرخانه ، خلوت كریم خانی، عمارت بادگیر، ایوان تخت مرمر ( دارالحكومه )، تالار آیینه، تالار الماس، تالار برلیان، عمارت خوابگاه ، كاخ ابیض و موزه مردم شناسی اشاره كرد.
نشانی:كاخ و موزه گلستان ، میدان 15 خرداد - تلفن : 33113335
 

   اتاق موزه
 ناصرالدین شاه پس از سفر به اروپا در سال 1290 هـ . ق و دیدن موزه ها و گالری های بزرگ كشورهای غربی دستور داد تا اتاق موزه را برای نگهداری اشیای نفیس بنا نهند. در این تالار نفیس ترین اشیا و آثار هنری و اهدایی نگهداری می شد. در سال 1345 به سبب برگزاری مراسم تاجگذاری محمدرضا پهلوی در این تالار، موزه آرایی آن به طور كلی دگرگون شد و به شكل امروزی در آمد.
   

ایوان تخت مرمر (ایوان دارالحكومه)
تخت مرمر از 65 قطعه مرمر بزرگ و كوچك تشكیل شده و با طراحی میرزا بابای شیرازی نقاش باشی و به سرپرستی استاد محمد ابراهیم اصفهانی، حجاری و ساخته شد. بر حاشیه تخت مرمر اشعاری از فتحعلی خان صبا ذكر شده و شعر ماده تاریخ آن معلوم می دارد كه در سال 1221 هـ . ق ساخته شده است. نام محمد ابراهیم، سازنده آن نیز در پایه تخت ذكر شده است. بعد از فتحعلی شاه، دیگر شاهان قاجار به ویژه ناصرالدین شاه، تصاویر سلاطین بعدی قاجار را در محل های مناسب آن تعبیه نمودند. آخرین مراسم رسمی كه در این ایوان برگزار شد تاجگذاری رضاشاه در سال 1304 شمسی بود.

   تالار آیینه
 شهرت عمده تالار آیینه علاوه بر تزیینات آن بیشتر به دلیل نقاشی معروفی است كه  كمال الملك در سال 1309 هـ. ق از آن ترسیم كرده و اینك در كاخ گلستان نگهداری می شود.

تالار الماس
  تالار الماس از تالار بزرگی تشكیل شده كه جبهه اصلی آن رو به باغ قرار دارد و دو سوی آن پلكان، كفش كن و دهلیز جای دارد. طبقه پایین آن زیرزمین، متناسب با وضع اقلیمی تهران ساخته شده است.

 تالار عاج
این تالار و حوضخانه، دهلیز، راهرو، تزیینات نقاشی و گچبری، تمامی به شیوه ایرانی و بسیار نزدیك به سبك بناهای دوره زندیه است. در این تالار در زمان ناصرالدین شاه، هدایای پادشاهان دولت های خارجی نگهداری می شد و در زمان پهلوی محل پذیرایی و برپایی مهمانی های رسمی دربار بود.
   تالار برلیان
 این عمارت در زمان پهلوی برای برگزاری جلسات رسمی با سران دول خارجی و مراسم تشریفاتی مورد استفاده بود.
   

خلوت كریمخانی (جلوخان)
 در گوشه شمال غربی محوطه كاخ گلستان، دیوار به دیوار تالار سلام، بنایی سرپوشیده و ستون دار به صورت ایوان سه دهنه ای وجود دارد كه در مركز آن حوضی ساخته شده است. پیشترها، آب قنات شاه از میان حوض می جوشید. امروزه تنها بخش كمی از این بنا باقی است.

عمارت بادگیر
این عمارت از یك تالار بزرگ مركزی كه به نقاشی، گچبری و آیینه كاری های زیبا مزین شده تشكیل شده است. در طرفین این تالار دهلیزها و پله های مرمری به زیرزمین وسیع راه می یابد. در چهار گوشه زیرزمین چهار بادگیر بلند پوشیده از كاشی های معرق، آبی، زرد و سیاه با قبه های زرین ساخته شده است.

عمارت خوابگاه
 در سال 1338 شمسی به مناسبت سفر ملكه الیزابت به ایران عمارت خوابگاه احداث شد. این ساختمان محل اقامت پادشاهان و رؤسای جمهوری بود. در این ساختمان آخرین بار در سال 1357 شمسی از رئیس جمهور چین پذیرایی شد.

كاخ ابیض
این بنا به علت رنگ سفید نمای آن كه به شیوه بناهای قرن 18 اروپا گچبری و نماسازی شده و نیز به سبب آن كه پله ها و ازاره های سراسری كاخ از مرمر سفید رگه دار است، كاخ ابیض (سفید) نامیده شده است. این كاخ از همان ابتدای بنای آن، به محل كار صدراعظم های دوره قاجار و پهلوی اختصاص یافت.
   موزه مردم شناسی
این موزه در سال 1314 شمسی بنیاد شد و محل اولیه آن در خیابان بوعلی بود. در سال 1347 شمسی موزه مردم شناسی از محل سابق به كاخ ابیض در مجموعه كاخ گلستان انتقال داده شد. این موزه دارای كارگاه های خطاطی، عكاسی، مجسمه سازی، نجاری و نیز كتابخانه، قرائت خانه، سالن سخنرانی و چهل و هفت غرفه مربوط به آثار گردآوری شده از سراسر ایران است. آثار موزه به شیوه موضوعی طبقه بندی شده و به نمایش در آمده اند.

نگارخانه
 نگارخانه بخشی از حوضخانه طبقه زیرین تالار سلام است كه برای ارائه آثار نقاشی هنرمندان ایران در دوره قاجار اختصاص یافته است. تعدادی از آثار كمال الملك نقاش بزرگ معاصر ایران، در این نگارخانه نگهداری می شود. تمامی بناهای ذكر شده در داخل محوطه كاخ گلستان، واقع در میدان 15 خرداد قرار دارند.
تلفن : 33110653 و 3111868

(بازگشت)

مجموعه تاریخی – فرهنگی نیاوران
   
كاخ موزه نیاوران
بنای كاخ اصلی نیاوران در سال 1346 به اتمام رسید. معماران و طراحان اصلی این بنا محسن فروغی و به قولی استاد عباس دهقانی بودند. این كاخ در سال 1347 مورد بهره برداری قرار گرفت. بنای رفیع و زیبای كاخ نیاوران و همچنین تزئینات هنرمندانه ای كه در ساخت آن به كار رفته مانند گچبری ها و كاشیكاری های درون و بیرون، بسیار چشمگیر و قابل توجه است. این بنا دارای سه طبقه است، طبقه اول شامل هال و سرسرا است. اتاق پذیرایی و اتاق انتظار نیز در طبقه همكف قرار دارد. در انتهای راهروی سرسرا سالن سینمای كاخ واقع شده است. در نیم طبقه دوم نیز دفتر كاخ فرح (همسرشاه) و رختكن شاه قرار دارد. كمدها و كشوها مملو از انواع لباس، پیراهن ها و كفش هایی است كه اكنون به اشیای موزه تبدیل شده اند. طبقه سوم در برگیرنده اتاق نشیمن، اتاق خواب شاه و اتاق آرایش و رختكن فرح و اتاق بچه هاست. وسایل داخل ساختمان غیر از فرش ها، تقریباً همگی ساخت كشورهای خارجی است. در این میان فرش ها و گلیم های بافته شده در كارگاه های مشهور قالی بافی ایران نیز به چشم می خورد كه از نمونه های بارز و قابل توجه آن می توان به دو فرش موسوم به مشاهیر اشاره كرد. بر روی یكی از این فرش ها نقش پادشاهان ایران از ابتدا تا احمدشاه قاجار بافته شده است. بعد از انقلاب اسلامی این كاخ به میراث فرهنگی سپرده شد و در سال 1365 در آن به روی مردم باز شد. این مجموعه از كاخ صاحبقرانیه، كاخ نیاوران، موزه جهان نما و كوشك احمدشاهی تشكیل شده است.
نشانی: خیابان باهنر ( نیاوران ) - تلفن 5-  22282012   

كاخ صاحبقرانیه
 این كاخ در سال 1267 هـ . ق به دستور ناصرالدین شاه ساخته شد. سبك معماری آن تلفیقی از معماری ایرانی و اروپایی است. آئینه كاری های عالی و تابلوهای نقاشی و سرسراها و پلكان های زیبا و منظر عالی این بنای مهم تاریخی، بسیار جالب توجه است. این كاخ دارای كرسی خانه، حوضخانه در طبقه اول است. همه تالارها و اتاق های این كاخ با مجالس نقاشی، تصاویر تابلوهای گرانبها و اشیای نفیس تزیین شده است. از تالارهای مهم این كاخ می توان به تالار جهان نما و تالار آیینه در طبقه دوم اشاره كرد. كاخ صاحبقرانیه بعد از انقلاب اسلامی در سال 1377 به روی مردم باز شد. در این كاخ مجموعه ای از آثار هنری دوره قاجار و پهلوی به نمایش گذاشته شده است.
نشانی: خیابان باهنر ( نیاوران ). تلفن 5- 22282012

موزه جهان نما
موزه جهان نمادر ضلع غربی كاخ صاحبقرانیه قرار دارد و در واقع جزئی از بنای این كاخ است. در این موزه مجموعه ای از آثار باستانی از كشورهای ایران، هند نگهداری می شود. مجموعه ای از آثار هنرهای تجسمی معاصر ایران و جهان از جمله آثاری از حسن زنده رودی، بهمن محصص، ژاله طباطبایی از هنرمندان خارجی آثاری از پابلو پیكاسو، فرنان لژه، رنوار نیز در این موزه در معرض دید عموم قرار دارد.
نشانی: میدان شهید باهنر ( نیاوران ) - تلفن 15- 22282012

موزه خط و كتابت
این موزه در بر گیرنده سیر تاریخ خط و كتابت در ایران است.
نشانی:  میدان شهید باهنر ( نیاوران ) - تلفن 15- 22282012موزه هنر ملل
 شامل تابلو، مجسمه، سفال و آثار به جا مانده از دوران پهلوی است.
نشانی:  میدان شهید باهنر ( نیاوران ). تلفن 15- 22282012   

(بازگشت)

موزه رضا عباسی
اين موزه در بزرگداشت يكي از نگارگران عصر صفويه نامگذاري شده است. هدف از تشكيل آن گردآوردن، پاس داشتن، مطالعه كردن و شناساندن دستمايه‌هاي به يادگار مانده از هنرمندان چيره دست اين مرز و بوم مي‌باشد كه به روي عموم شيفتگان هنر و فرهنگ والاي ايران گشوده است. آثار اين موزه از دوره ماقبل تاريخ تا قرن 13 هجري را در بر مي‌گيرد.
    مراكز و تالارهاي تشكيل‌دهنده اين موزه هنري عبارت است از:
--     تالار پيش از اسلام
 --   تالار هنرهاي اسلامي شامل:
    الف)  آثار هنري و صنعتي
    ب )  نگار گري
    ج )  خوشنويسي
    -  كتابخانه

(بازگشت)

موزه دکتر حسابی
موزه دكتر حسابي چند ماه پس از فوت دكتر حسابي‌، در اواخر 1371 و در منزل مسكوني او افتتاح شد. بناي خانه متعلق به 1310 ش‌، است‌. موزه در طبقه سوم و در ضلع غربي منزل دكتر حسابي ايجاد شده و مساحتي حدود 40 مترمربع دارد و شامل وسايل شخصي دكتر از جمله پوشاك‌، مسواك‌، عينك‌، شانه‌، خودكار، دفتر يادداشت و وسايل دست ساز ايشان‌، لوح تقدير و مدارك تحصيلي و علمي‌، مدال‌ها و نشان‌ها، عكس‌هاي خانوادگي‌، اسباب بازي فرزندان و نوه‌ها، هداياي خانوادگي است‌. هم چنين آثار تقديمي به دكتر حسابي شامل تابلوي نقاشي‌، تابلوي خط‌، فرش و صنايع دستي همراه وسايل شخصي و كليه آثار تأليف و ترجمه شده وي به نمايش گذاشته شده است‌.
آدرس: خيابان تجريش‌، خيابان مقصود بيك‌، خيابان دكتر پروفسور حسابي‌، پلاك 8

(بازگشت)

موزه سینمای ایران:
فكر ايجاد موزه سينماي ايران در 1373 با حمايت مهندس سيدمحمد بهشتي در زمان رياست مركز توسعه فضاهاي فرهنگي شهرداري تهران مطرح شد و در 1377 در مراسمي‌، فاز اول موزه سينماي ايران در خيابان لاله‌زار، كوچه پيرنيا افتتاح شد. انتشار چند كتاب‌، يك مجموعه كارت پستال‌، يك مجموعه موسيقي متن فيلم‌هاي ايراني و برگزاري جشن‌هاي 100 سالگي سينماي ايران‌، آغاز فعاليت‌هاي موزه سينما بود. سرانجام در 1380، با حمايت و كمك وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي‌، معاونت امور سينمايي‌، سازمان ميراث فرهنگي‌، شهرداري تهران و بنياد فارابي‌، موزه سينماي ايران در بخشي از باغ فردوس‌، كه قبل از انقلاب ستاد جشن هنر شيراز و نمايشگاه هنرهاي تجسمي و محل اجراي كنسرت موسيقي بود و سپس در سال‌هاي پس از انقلاب‌، مركز آموزش فيلم‌سازي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي شد، با حضور سيدمحمد خاتمي‌، رئيس‌جمهور، افتتاح شد.
امكانات موزه عبارتند از:
عكس‌ها: شامل هزاران عكس از صحنه‌هاي فيلم‌هاي سينمايي‌، پشت صحنه و مراحل فيلم‌سازي و فعاليت‌هاي سينمايي و هنرمندان و دست اندركاران صنعت و هنر سينما است كه قديمي‌ترين آن به نخستين روزهاي نمايش فيلم در ايران باز مي‌گردد:
فيلم‌نامه‌ها: شامل 400 فيلم‌نامه ساخته شده است‌:
اعلان‌ها: بيش از 2500 اعلان سينمايي از دهه 1310 تاكنون گردآوري شده و بخشي از آن به نمايش گذاشته شده‌است‌.
جايزه‌هاي داخلي و بين‌المللي‌: بخشي از جوايز و افتخارات بين‌المللي سينماي ايران كه عمدتاً به دوره جمهوري اسلامي تعلق دارد، در موزه جمع شده و تكميل آن ادامه دارد.
كتاب‌ها: شامل كتاب‌هاي سينمايي از نخستين چاپ‌ها تاكنون است كه به حدود 8000 جلد مي‌رسد;
اسناد و مدارك‌: حدود 3000 قطعه سند شامل اسناد دولتي‌، نمايش‌ها، قراردادها، اسناد تاريخي‌، اسناد مالكيت‌، سينماها و ... از حدود 90 سال پيش تاكنون موجود است‌;
فيلم و ويدئو: 1000 فيلم سينمايي ايراني به همراه 500 عنوان نمونه كوتاه (آنونس‌) آرشيو تصويري فعلي موزه را تشكيل مي‌دهد;
مطبوعات‌: شامل 5000 جلد نشريه است كه قديمي‌ترين آن متعلق به 1309 است‌.
اسباب سينما توگراف‌: شامل حدود 300 دستگاه و ابزار قديمي است كه عمدتاً بسيار قيمتي و قابل نمايش در موزه است كه قديمي‌ترين اين دستگاه‌ها متعلق به 1309 و اغلب ساخت صنعتگران قديمي سينماي ايران است در همان زمان موجب شگفتي فن‌كاران خارجي مي‌شده است‌.
لباس‌، دكور و گريم‌: شامل نمونه‌هاي تاريخي لباس‌، دكور سازي‌، صحنهآرايي و چهره‌پردازي است كه تلاش بسيار زيادي براي جمعآوري آن‌ها صورت گرفته است‌. تالارهای موزه شامل 7 تالار است ، با ورود به محوطه باغ از طریق پله های ساختمان زیبای باغ فردوس می توان وارد تالارهای موزه شد. در طبقه فوقانی 3 سالن وجود دارد و از داخل تالار سوم سینما به وسیله پله های مارپیچ می توان 4 تالار دیگر را بازدید کرد.
 آدرس : خيابان ولي‌عصر، باغ فردوس. (بازگشت)

نمايشگاه(موزه) حيات وحش سرخه حصار
نمايشگاه حيات‌وحش سرخه‌حصار در 1376، از سوي سازمان حفاظت محيط زيست تأسيس شد و با مساحتي حدود 900 مترمربع و 400 مترمربع زير بنا، شامل 12 غرفه نمايش و 350 مترمربع فضاي اداري و 150 مترمربع سالن آمفي‌تئاتر است‌. نمايشگاه در يك طبقه و دو بخش است‌: سالن نمايش فيلم (آمفي‌تئاتر) و نمايشگاه حيات‌وحش.
نمايشگاه حيات وحش شامل نمونه تاكسيدرمي شده پستان‌داران‌، پرندگان‌، خزندگان و دوزيستان و نمونه‌هايي از حشرات‌، نمونه‌هايي از كاني‌ها و سنگواره‌ها (فسيل‌) و هرباريوم گياهان خشك شده و بذر گياه است‌.
آدرس : خيابان دماوند، سه راه آزمايش‌، خيابان گل مريم

(بازگشت)
 

موزه آبگینه:
ساختمان موزه آبگينه به خودي خود مي‌تواند براي علاقه‌مندان بسيار ديدني باشد. اين ساختمان متعلق به قوام‌السلطنه‌، وزير احمد شاه قاجار، بوده است‌. اين ساختمان در دو طبقه و پنج تالار ساخته شده است‌. موزه آبگينه در واقع موزه تخصصي شيشه و سفال است‌. قديمي‌ترين شيشه‌ها لوله‌هاي شيشه‌اي به نام سيلندر شيشه است كه از معبد چغازنبيل كشف شده است و مربوط به هزاره دوم قبل از ميلاد است‌. شيشه‌ها و سفال‌هاي طبقه اول نيز مربوط به دوره‌هاي پيش از تاريخ است كه قديمي‌ترين سفال دست‌ساز از دوران اشكاني‌، هزاره‌هاي اول به دست آمده است. تالار صدف به علت شباهت شكل آن به صدف نيمه باز به اين نام خوانده مي‌شود و شامل انواع سفال‌هاي قرن سوم و چهارم شهر نيشابور است‌. تالار چهار (زرين‌) كه به خاطر ظروف زرين‌فام كه از دوران سلجوقي به جا مانده چنين نامي گرفته است‌، شامل ظروفي است كه دور تا دور با خط نسخ و نستعليق تزيين شده‌است‌. هم‌چنين چهره‌هاي مغولي روي اين ظروف خود نمايي مي‌كنند كه با توجه به شهر محل پيدايش‌، نقوش آن‌ها فرق مي‌كند. تالار پنج (لاجورد) به خاطر لعاب‌هاي يك رنگ فيروزه به اين نام خوانده مي‌شود، و از قرن هفتم و هشتم (دوره ايلخاني‌) به جا مانده است. با نزديك شدن به دوران صفويه‌، اشيا مصرفي‌تر مي‌شود. تزيينات اين بخش شامل گلاب پاش و صراحي است‌.اين مجموعه تا 1330 محل سكونت و كار قوام‌السلطنه بود و بعد از آن مدت هفت سال در اختيار سفارت مصر قرار گرفت‌. بعد از آن‌، به ترتيب سفارت افغانستان‌، بانك بازرگاني و در سال 1355 با همكاري مهندسان ايراني و اتريشي تغييرات آن شروع شد. ساختمان موزه هشت ضلعي است و در باغي به مساحت 7000 مترمربع قرار دارد. طرح‌هاي بديع و در و پنجره‌هاي نفيس كه بسيار خوب نگه‌داري شده‌اند، يادآور معماري عصر سلجوقي است و مي‌تواند الهام بخش معماران معاصر براي  طرح‌هاي سبك كلاسيك‌باشد.

(بازگشت)

موزه استاد صبا
استاد ابوالحسن صبا از اساتيد بزرگ موسيقي اصيل ايران است‌. او در 1281 ش‌، در تهران متولد شد. پدرش‌، ابوالقاسم كمال‌السلطنه‌، فرزند محمد جعفرخان صدرالحكما، فرزند محمودخان صبا، شاعر و نقاش بلند آوازه عهد ناصري‌، و از مردان فاضل و هنردوست عصر خويش بود.  بعد از مرگ استاد، بر طبق وصيت ايشان و به خاطر تجليل و قدرداني از اين هنرمند نامي‌، خانه ايشان در 29 آبان 1353، به موزه تبديل گرديد و همسر ايشان به كمك فرزندان استاد، اشيا و لوازم متعلق به استاد را جمعآوري و به موزه اهدا كردند. به‌طوركلي‌، موزه صبا به دو بخش تقسيم مي‌شود: بخش اول شامل سازها، لوازم شخصي و آثار استاد از جمله رديف‌هاي موسيقي است.و بخش دوم اختصاص به كارهاي دستي خانم صبا، همسر استاد صبا، دارد كه شامل مجموعه تنديس‌هاي مومي و لباس‌هاي محلي و سنتي ايران قديم است.  در حال حاضر موزه فعال‌، ولي نيازمند مرمت است‌.

(بازگشت)

موزه امام علي
در خردادماه سال 82 افتتاح شده است و در بنايي 4 طبقه واقع مي‌باشد. همانطور كه از نام اين موزة پيداست همة فعاليت‌هايي كه در اين موزه انجام مي‌شود مربوط به حضرت علي (ع‌) مي‌باشد. و شامل تابلوهاي نقاشي‌، نقاشي‌هاي قهوه‌خانه‌اي و آثاري مربوط به پرده خواني در زمان‌هاي قديم مي‌باشد. آثار هنرمندان خوشنويس كه در رابطه با مسائل مذهبي كار انجام داده‌اند ازديگر آثارست كه در اين موزه وجود دارد. در طبقه همكف اين موزه نمايشگاه‌هاي دوره‌اي برگزار مي‌شود كه چندي پيش اصل پردة كعبه كه به ايران هديه شده بود در اين نمايشگاه در معرض ديد عموم قرار گرفت‌. آمفي‌تئاتري در اين موزه وجود دارد كه جلسات عرفاني ادبي و فرهنگي با حضور نويسندگان و شعراي كه كارهاي مذهبي انجام داده‌اند، در اين مكان برگزار مي‌شود.
آدرس: ولي‌عصر شمالي‌، بالاتر از ميرداماد، روبروي اتوبان نيايش (بلوار اسفنديار)

(بازگشت)

موزه پست ،تلگراف وتلفن
موزه پست و مخابرات در بهمن ماه 1369 به نام موزه پست شروع به كار كرد. اين موزه در يكي از قديمي‌ترين و شكيل‌ترين عمارت‌هاي دولتي تأسيس شده كه از دو طبقه بنا متشكل از سالن‌ها و غرفه‌هاي متعدد تشكيل شده و مكاني مناسب جهت بازديد مشتاقان ديدار آثار تاريخي و كهن است‌. در 20 اسفند ماه 1374، به استناد موافقت سازمان امور اداري و استخدامي كشور، موزه پست به موزه وزارت پست و تلگراف و تلفن و در 12 مرداد 1378، به موزه پست و مخابرات تغيير نام داد. اين بنا در 1307 ش‌، در زمان وزراي قديم پست‌، صوراسرافيل و نظام‌الدين حكمت‌، با صرف هزينه پانصد هزار تومان و با مساحت 15000 متر مربع در خيابان سپه (امام‌خميني‌) تأسيس گرديد. قسمتي از اين ساختمان (يك‌سوم‌) در كنار سردر باغ ملي‌، كه قبلاً اداره گمركات پست بوده‌، به موزه اختصاص داده شده است‌. استفاده از ستون‌هاي سبك نو هخامنشي در ساختمان پست به قدري جالب و موفق بود كه در شكلي بارزتر و حجمي وسيع‌تر در عمارت نظميه يا كاخ شهرباني به كار گرفته شد. بناي پست در منطقه‌اي فرهنگي تاريخي به نام ميدان مشق واقع شده كه اكثر ساختمان‌هاي آن از قاجاريه تا پهلوي اول زمان گذاري شده‌اند و به غير از بناي وزارت جنگ‌، مقابل سردر باغ ملي كه متعلق به دوره ناصري است‌، ساختمان‌هاي اين محوطه در زمان وزارت جنگ پهلوي اول بنا شده است‌. موزه با 43 متر عرض و 53 متر طول‌، و حدود 2279 متر مربع مساحت دارد. موزه پست و مخابرات از هشت غرفه تشكيل گرديده است كه در دو طبقه بنا قرار گرفته‌اند.

(بازگشت)

موزه پول( تماشاگه پول)
موزه پول اولين گنجينه تخصصي و دايمي سكه و اسكناس در ايران است كه به تاريخ 17 تيرماه 1376 به همت اداره كل موزه‌هاي بنياد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامي افتتاح شد. اين مجموعه شامل 1400 سكه و 750 قطعه اسكناس و تعداد تقريبي 200 قطعه اشياي موزه‌اي غير از سكه و اسكناس است كه در محوطه‌اي به وسعت 2000 مترمربع به نمايش گذاشته شده و ضمن ارائه بخش قابل توجهي از سكه‌ها و اسكناس‌هاي ايران‌، گوشه‌هايي از تاريخ اين سرزمين را نيز به نمايش مي‌گذارد. بخش‌هاي تشكيل‌دهنده موزه پول عبارتند از: بخش ماقبل پول‌، سالن مربوط به تاريخ سكه و سالن‌هاي مربوط به تاريخ اسكناس‌. اين بخش‌ها به شكلي ديدني به نمايش گذاشته شده و تاريخ چند هزار ساله اين مرز و بوم را پيوسته و زنجيروار معرفي مي‌كند. هم‌چنين‌، تلاش شده است تا سكه‌ها، اين مستندترين اسناد تاريخي‌، از نظر اقتصادي‌، هنري‌، تزييني و آرايشي در كنار مهم‌ترين جنبه آن‌، كه همان جنبه تاريخي و فرهنگي است‌، به نمايش گذاشته شود. در ارديبهشت ماه 1378، بخش جديدي در سالن اصلي نمايش با موضوع پول ملل راه‌اندازي شده است كه اختصاص به نمايش سكه و اسكناس كشورهاي مختلف با اطلاع‌رساني عمومي شامل پرچم‌، نقشه‌، اطلاعات پولي و ارزش و واحد پول آن كشور دارد.

(بازگشت)

موزه تاريخ ( تماشاگه تاريخ)
آثار به نمايش گذاشته شده در موزه تاريخ به تاريخ معاصر ايران (200 سال اخير) اختصاص دارد و شامل ظروف و وسايل شخصي ناصرالدين شاه‌، تابلوهاي كمال‌الملك است‌. تماشاگه تاريخ مشتمل بر چند خانه است‌: نگارخانه‌، كتاب‌خانه‌، تماشاخانه‌، چاي‌خانه‌، سفره‌خانه و ساختمان اصلي كه در مجموع سه طبقه را تشكيل مي‌دهد. طبقه زيرين شامل تماشاخانه‌، طبقه مياني‌، سالن‌هاي موزه و بخش اداري و طبقه فوقاني نگارخانه است كه مكان نمايش ادواري آثار گوناگون هنرمندان است‌. در بخش تماشاخانه‌، تابلوهاي رنگ روغن مربوط به قرن 13 هجري‌، ظروف سفالي‌، جام و ظروف فولادي كه در قرون 12 و 13 هجري‌، در كشورهاي انگلستان‌، روسيه و ايران ساخته شده‌اند و هم‌چنين‌، ظروف شيشه‌اي از جنس كريستال متعلق به چكسلواكي سابق و كاسه و بشقاب چيني و بسياري ظروف ديگر به نمايش گذاشته شده‌اند.
آدرس: خيابان ولي‌عصر، بالاتر از بلوار ميرداماد

(بازگشت)

موزه تاريخ
موزه تاريخ يكي از مراكز خاص كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان است و در 1369، با هدف ترغيب كودكان و نوجوانان به مطالعه و شناخت بهتر تاريخ و وقايع تاريخي احداث شد. کودكان در اين موزه‌، بعد از عبور از تونل زمان و تماشاي روند پيدايش تمدن‌، به سالني مي‌رسند كه به صورت زيبايي درست شده و در آن‌جا با نمايش عكس و توضيحاتي مبني بر چگونگي به وجود آمدن كره زمين و موقعيت ما در كهكشان‌، به فراخور سني خود با تاريخ جهان‌، نمونه‌هايي از تاريخ ايران‌، سرزمين پيامبران(خاورميانه‌)، تاريخ انبيا، دين اسلام‌، سرزمين مكه (كعبه‌) و نمونه‌اي از جنگ و صلح در زمان پيامبر اسلام آشنا مي‌شوند. معماري اين بنا با توجه به بخش‌هاي مختلف آن‌، با مخاطب ارتباط برقرار مي‌كند، مخصوصاً اين كه موزه به‌صورت حلزوني طراحي شده و داراي تونل‌هاي تنگ به سبك خانه‌هاي قديمي است‌.
آدرس:خيابان پيروزي‌، خيابان افروز، جنب فروشگاه اتكا

(بازگشت)

موزه تنوع زيستي
اين موزه در پارك طبيعت پرديسان و در فضايي با مساحت داخلي 1800 متر مربع در شمال غربي شهران واقع شده است كه در فروردين ماه سال 1383 توسط رياست محترم جمهوري افتتاح گرديد. موزه با تاكيد بر اهميت و ارزش تنوع زيستي و در راستاي وظايف قانوني سازمان حفاظت محيط زيست ايجاد شده است و هدف مديريت موزه همواره اين بوده است که با استفاده از کادر کارشناسان خود نقش موثري در تحقيقات، اطلاع رساني و آموزش براي گروه هاي مختلف سني و علاقه مندان به محيط زيست ايفا نمايد.
آدرس: تهران بزرگراه همت پارك پرديسان

(بازگشت)

موزه جواهرات ملي                                        
 تاريخچه جواهرات ايران از زمان حكومت صفويه آغاز مي‌شود، زيرا تا قبل از صفويه‌، جواهرات گران‌بهايي در خزانه دولتي وجود نداشته است و براساس‌نوشته‌هاي سياحان خارجي‌، پادشاهان صفوي بيش‌از دو قرن (907 تا1148ق‌) دست به جمع آوري جواهرات زدند و حتي كارشناسان دولت صفوي جواهرات را از بازارهاي هند و عثماني و كشورهايي مانند فرانسه و ايتاليا خريداري مي‌كردند و به اصفهان‌، پايتخت حكومت‌، مي آوردند. در دوران قاجار مجموعه جواهرات جمع آوري و ضبط شد و تعدادي از جواهرات بر تاج كياني‌، تخت نادري‌، كره جواهرنشان و تخت‌طاووس نصب گرديد. در 1316 ش‌، قسمت عمده جواهرات به بانك ملي ايران منتقل گرديد و پشتوانه اسكناس و بعداً وثيقه اسناد بدهي دولت به بانك بابت پشتوانه اسكناس قرار گرفت‌. خزانه فعلي در 1334 ساخته و در 1339 با تأسيس بانك مركزي ايران افتتاح و به اين بانك سپرده شد. اين موزه تا قبل از انقلاب فعاليت داشته و بعد از آن تعطيل و دوباره در 1369 براي عموم بازگشايي شد. جواهرات مهم اين موزه الماس درياي نور، تخت طاووس يا تخت خورشيد، تخت نادري و كره جواهر نشان است‌. موزه جواهرات ملي با مساحتي حدود 1000 مترمربع مجهز به سيستم ايمني است كه توسط آلماني‌ها ساخته است‌.
آدرس: خيابان فردوسي

(بازگشت)

موزه سکه:
سكه‌هاي ادوار مختلف در اين گنجينه به نمايش گذاشته شده است. اين موزه در خيابان امام‌خميني واقع شده است.

(بازگشت)

موزه شهيد رجايي                       
خانه شهيد رجايي از 1343 تا حدود 17 سال محل سكونت احمد رجايي بود. سپس از 1373 با همت بنياد شهيد و سازمان ميراث فرهنگي در رديف آثار ملي و يادماني براي حفظ خاطرات آن معلم شهيد درآمد. خانه قديمي و به صورت اندروني بيروني‌، 254 مترمربع و با زير زمين دو طبقه است‌. زيرزمين به شكل بسيار قديمي و با طاق‌هاي آجري محل حمام‌، آب انبار و طباخ خانه است‌. آشپزخانه با همان وسايل طباخي و به همان شكل باقي مانده است‌. اتاق خواب هم شامل كردي و پشتي‌هاي معروف شهيد رجايي است‌. در پذيرايي كه درست مقابل آشپزخانه و اتاق خواب قرار دارد، ميز و صندلي كار و هم‌چنين وسايل شخصي‌، كتاب‌خانه دست‌ساز شهيد رجايي‌، آينه معروف او كه قطعه‌اي از شيشه اتوبوس بود، صندوقچه‌، ويترين‌، يادداشت‌هاي شخصي‌، كمد لباس‌ها و دندان مصنوعي كه باعث شناسايي شهيد شد، قرار دارند. هم‌چنين آثار هنري اهدا شده به موزه و بخش‌هايي از زندگي نامه شهيد رجايي در قاب‌هايي به چشم مي‌خورد.
آدرس: ميدان شهدا، خيابان شهيد آقاجانلو، كوچه ميرزايي

(بازگشت)

موزه عکسخانه:
موزه عكسخانه شهر وابسته به سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران اولين موزه تخصصي كاربردي در ايران و خاورميانه مي‌باشد كه در ارديبهشت ماه 1374 در فضائي با مساحت 250 مترمربع تاسيس گرديد.موزه شامل بخشهاي مختلفي است كه به اقتضاي شرايط فضائي موجود براي فعاليتهاي عكسخانه در نظر گرفته شده است. از جمله اهداف  عکسخانه گردآوری و عرضه کتابهای منتشره در حوزه عکاسی است و در حال حاضر با تهیه عنوانهای جدید کتابهای فارسی و لاتین عضو جدید نیزمیپذیردلابراتوار چاپ عکس و ظهور فیلم همه روزه با هماهنگی قبلی از ساعت 9:30 تا 15:30 در اختیار دانشجویان و علاقمندان قرار میگیرد. شامل بخش نمايشگاه، دوربينها، وسائل و ابزار قديمي عكاسي است كه قدمت برخي از اين وسائل به بيش از صد سال مي‌رسد و به طور دائم در معرض ديد دوستداران عكاسي قرار دارد.
آدرس:ميدان هفت تير خ بهار شيراز ميدان بهار شيراز.

     

(بازگشت)
               

موزه طبيعت و حيات وحش ايران
موزه طبيعت و حيات وحش ايران در 1372، از سوي شهرداري تهران به منظور آشنا كردن‌، مردم با ميراث فرهنگي و طبيعي و شناخت اهميت حفاظت از محيط سبز و حيوانات افتتاح شد. اين موزه در 1376 به عضويت شوراي بين‌المللي موزه‌ها (ICOM) و كميسيون آموزش و ارتباطات سازمان جهاني حفاظت از طبيعت (IUCN CEC)درآمد و در همين سال نيز به شبكه جهاني اينترنت پيوست‌. ساختمان موزه با مساحتي حدود 12000 مترمربع در دو طبقه‌، بخش‌هاي متعددي دارد كه عبارتند از: بخش پرندگان و پستان‌داران با شش سالن كه به شرح ذيل است‌: سالن مارها، گوزن‌ها، خرس قهوه‌اي آمريكاي شمالي و پرندگان‌، سالن آهو، قوچ‌، قرقاول‌، خرس‌، پلنگ‌، شغال‌، روباه‌، گرگ و سالن پستان‌داران قاره آفريقا و سالن آب‌زيان و خزندگان‌. بخش زمين‌شناسي با دو سالن كه در آن ويژگي‌هاي دوران‌هاي مختلف زمين‌شناسي از نظر محيط زيست جانوري و گياهي به تصوير كشيده شده است. سالن هشت كه شامل بخش پروانه‌ها، عنكبوت‌ها، رتيل‌ها و عقرب‌ها است‌. موزه داراي كارگاه تاكسيدرمي است كه در آن چگونگي فن حفظ و نگه‌داري موجودات به صورت غير زنده به نمايش گذاشته شده است‌. از جمله ويژگي‌هاي خاص اين موزه دارا بودن نوع كم‌ياب پوست ببر است‌. همچنين‌، دو نمونه از نادرترين و زيباترين پستان‌داران جهان‌، با نام‌هاي گور ايراني و يوزپلنگ آسيايي در آن به نمايش گذاشته است‌.
آدرس: دارآباد

(بازگشت)

موزه صنعت برق ايران                                 
نخستين مولد برق در 1263 ش‌، به دستور ناصرالدين شاه قاجار وارد ايران شد و در تكيه دولت و (دربار)، به منظور روشنايي مورد استفاده قرار گرفت‌. در 1284 نخستين نيروگاه خصوصي برق شهر توسط مرحوم حاج حسين مهدوي (امين الضرب‌) در تهران افتتاح شد. موزه صنعت برق ايران موزه‌اي تاريخي‌، صنعتي و آموزشي است كه در 1374، با مساحتي بالغ بر 4500 مترمربع‌، با آب نماها و فضاي سبز بسيار زيبا و ديدني‌، در محل اصلي يكي از قديمي‌ترين نيروگاه‌هاي كشور احداث شد. در گذشته و محل فعلي موزه‌، چهار كارخانه قرار داشت كه عبارت بودند از كارخانه اشكودا، كارخانه ديزل‌، كارخانه وستينگهاوس 8000 كيلوواتي و كارخانه وستينگهاوس 10000 كيلوواتي‌. در حال حاضر موزه در جايي قرار گرفته كه قبلاً كارخانه 10000 كيلوواتي قرار داشت‌. نيمي از مساحت كارخانه براي ساخت موزه خراب شد و نيمه باقي مانده در موزه به كار رفته است كه شامل يك واحد نيروگاه حرارتي (بخاري‌) با قدرت 5000 وات است و طوري قرار گرفته است كه در تمام مراحل بازديد از موزه‌، كارخانه در معرض ديد است‌. موزه شامل چهار طبقه است كه علاوه بر آن‌، در محوطه بيرون از موزه‌، ماشين‌هاي ديزل و نيم ديزل و بخار ابتدايي استقرار يافته‌اند. در اين گنجينه‌، اشيا و اسناد قديمي مربوط به صنعت برق از حدود 120 سال پيش تاكنون به همراه پيشرفت‌هاي اين صنعت در معرض ديد علاقه‌مندان قرار گرفته است‌.
آدرس : خيابان پيروزي‌، خيابان شهيد عليرضا شهبازي (تابنده‌)

(بازگشت)

 



موزه نقاشي پشت شيشه
موزه با مساحتي حدود 1000 مترمربع در بر گيرنده آثاري زيبا و متنوع از هنر نقاشي پشت شيشه است كه در يكي از خانه‌هاي قديمي تهران با معماري سده اخير، به نام خانه دكتر شقاقي‌، بر پا شده است‌. بناي موزه از سوي ورثه مرحوم دكتر شقاقي به شهرداري تهران واگذار شد و توسط شركت توسعه فضاي فرهنگي (وابسته به شهرداري تهران‌) و به منظور ايجاد موزه نقاشي پشت شيشه با اهداف معرفي اين هنر، باز پيرايي‌، تجهيز و آماده سازي شد و در فروردين ماه 1377 اين بنا در اختيار سازمان ميراث فرهنگي كشور قرار گرفت‌. نقاشي‌هاي پشت شيشه به نمايش درآمده در اين موزه شامل موضوعات گوناگون و در زمينه‌هاي مختلف است‌. تصاوير مربوط به انسان شامل تك چهره‌، شخصيت‌هاي مذهبي‌، درباري‌، تاريخي و تصاويري از عامه مردم در حالت‌هاي مختلف از جمله نواختن موسيقي‌، خواندن كتاب و ورزش است‌.
آدرس: خيابان سعدي‌، خيابان قائدي

(بازگشت)

 

 


موزه فرش ایران:
موزه فرش ايران در ضلع شمالي پارك لاله و روبه‌روي فروشگاه سپه خيابان فاطمي واقع شده است‌. اين موزه در 22بهمن ماه 1356 افتتاح شد. ساختمان موزه فرش ايران معماري شكيل و چشم‌گيري دارد كه آذين‌هاي نماي بيروني آن شبيه به دار قالي است‌. سطح نمايشي موزه مساحتي برابر 3400 مترمربع را در بر مي‌گيرد كه شامل دو تالار است و براي نمايش انواع قالي‌هاي دست بافت و گليم مورد استفاده قرار مي‌گيرد. تالار طبقه هم‌كف به نمايشگاه دايمي اختصاص دارد و تالار فوقاني جهت برگزاري نمايشگاه‌هاي موقت گليم و قالي طراحي شده است‌. در موزه فرش انواع گليم‌ها و فرش‌هاي دست بافت‌، با توجه به مرغوبيت و قدمت آن‌ها و با در نظر گرفتن ويژگي‌هاي قالي ايران از لحاظ رنگ آميزي‌، طرح‌، نقش‌، بافت و تنوع مناطق قالي بافي حفظ و نگه‌داري مي‌شود. مجموعه موزه فرش ايران شامل با ارزش‌ترين نمونه‌هاي قالي ايران از قرن نهم هجري تا دوره معاصر است و از منابع غني تحقيقي براي پژوهشگران و هنر دوستان به شمار ميآيد. معمولاً حدود 135 تخته از شاه‌كارهاي قالي ايران‌، بافت مراكز مهم قالي‌بافي مانند كاشان‌، كرمان‌، اصفهان‌، تبريز، خراسان‌، كردستان و جز آن‌ها، در تالار طبقه هم‌كف به معرض نمايش گذاشته مي‌شود. در كتاب‌خانه موزه حدود 3500 جلد كتاب به زبان‌هاي فارسي‌، عربي‌، فرانسه‌، انگليسي و آلماني در اختيار هنر دوستان و پژوهشگران قرار مي‌گيرد. هم‌چنين بهترين كتاب‌ها و نشريات و تحقيقات مربوط به فرش ايران و قالي‌هاي مشرق زمين به طوركلي و كتاب‌هايي در زمينه مذهب‌، هنر و ادبيات ايران در كتاب‌خانه موزه موجود است‌. در كنار كتاب‌خانه‌، كتاب فروشي موزه نيز مشغول به كار است‌.

(بازگشت)

 

موزه علی اکبر صنعتی:
علي اكبر صنعتي‌، متولد 1259 كرمان‌، يكي از كودكان پرورش يافته پرورشگاه صنعتي كرمان است. او كه از آغاز به نقاشي علاقه‌مند بود، به مدرسه كمال الملك وارد گرديد و پس از 12 سال موفق به اخذ دانش‌نامه ليسانس شد.در 1325 موزه‌اي ساخت و آن را به شير و خورشيد واگذار كرد. موزه ديگري در 1330 در خيابان كالج داير كرد كه تمام آثار آن را خود ساخته بود. اين موزه بعدها به ميدان راهآهن منتقل شد.صنعتي در طول 62 سال كار خود، نزديك به 1000 نگاره و 400 مجسمه خلق كرد. صنعتي از نخستين مجسمه سازان و نقاشان واقع‌گراي دوره معاصر و بنيان‌گذار نخستين موزه آثار خبري معاصر است‌. جالب‌ترين قسمت اين موزه كوچك و قديمي‌، مجسمه گروهي از زندانيان سياسي سلسله پهلوي است كه توسط استاد به تصوير كشيده شده است‌. اين مجسمه عظيم درست در مركز موزه قرار گرفته است‌. مجسمه فردوسي‌، سعدي‌، مسيح مصلوب‌، دهخدا، كمال الملك‌، كريم‌خان‌زند، جواهر لعل نهرو، مهاتما گاندي‌، لوئي پاستور، ملك الشعراي بهار، شاه عباس و مجسمه عظيم نادرشاه افشار چشم‌گير هستند.
آدرس : ميدان امام خميني.

(بازگشت)

 

موزه هنرهاي ملي ايران
170سال پيش‌، در زمان فتح‌علي‌شاه‌، در محل ساختمان‌هاي وزارت فرهنگ و سازمان برنامه و بودجه‌، باغ بزرگي بود كه از شمال تا خيابان هدايت فعلي و از جنوب تا ميدان بهارستان گسترده بود. در حال حاضر از آن باغ و قصر فقط حوض خانه‌اي باقي‌مانده كه تبديل به موزه هنرهاي ملي شده است و شايد همين آن را از خطر نابودي محفوظ داشته است. اين مجموعه در برگيرنده بهترين هنرهاي ملي ايران در همه سال‌هاي اخير مانند مينياتور، تذهيب‌، خاتم‌، كاشي‌كاري‌، قالي‌بافي‌، پارچه‌بافي‌، زري دوزي مخمل بافي‌، ميناكاري‌، قلم‌زني و معرق است‌. اين ساختمان در 1309 ش به موزه تبديل شده است‌. ساختمان موزه از همان دوران باقي مانده و فقط حوض وسط تالار برداشته شد. نام موزه از نام باغ برداشته شد و چون اين محل حوض خانه بوده‌، به حوض خانه باغ نگارستان معروف است‌. اين موزه به همت مرحوم استاد حسين طاهرزاده بهزاد تأسيس شده است‌.
آدرس: خيابان بهارستان

(بازگشت)

موزه و نمايشگاه دايمي نقشه
موزه و نمايشگاه دايمي نقشه به همت شهرداري تهران و در زميني با مساحت 400 متر مربع در 1376 تأسيس شد. اين موزه با خريد نقشه‌هاي قديمي‌، به ويژه نقشه‌هاي مربوط به تهران و حوزه آن و تهيه مستندات تاريخي مربوط به اين نقشه‌ها، ضمن تبادل اطلاعات و تجارب علمي و فني با مراكز فرهنگي داخلي و خارجي‌، سعي در تهيه و نگه‌داري نقشه‌ها با اصول علمي و فني دارد. ديگر فعاليت‌هاي اين موزه به شرح زير است‌:
نمايش نقشه و مستندات از طريق نمايشگاه‌هاي موقت و دايم در محل موزه‌ برپايي نمايشگاه‌هاي موضوعي و فصلي در خارج از محل موزه‌ استفاده از مجموعه‌هاي خصوصي يا ساير موزه‌ها در نمايشگاه‌هاي فصلي‌ تشكيل بانك اطلاعاتي مربوط به نقشه‌. همچنين در اين موزه ضمن تهيه‌، نگه‌داري و نمايش كتاب‌هاي قديمي كه حاوي نقشه‌ها و تصاوير قديمي‌اند، تابلوهاي نقاشي مربوط به تهران قديم نيز به نمايش گذاشته شده‌اند. در اين موزه نقشه ايران ترسيم شده در دورة صفويه‌، گزارش‌هاي كنت دمونت فرت (رئيس پليس دوره ناصري‌) از اتفاقات روزانه دارالخلافه بر روي نقشه سال‌هاي 1320 و تصاوير جغرافيايي كره‌زمين در قرن ششم هجري موجود است‌.
آدرس: خيابان اقدسيه‌، تقاطع بديعي‌، پلاك 40

(بازگشت)

بقعه ابن بابويه
اين بنا در گورستان قديمي تهران در شهرري واقع، و مدفن ابوجعفر محمدبن علي بن حسين ملقب به شيخ صدوق در گذشته به سال 381 هـ . ق است. بناي بقعه شامل بقعه، حرم، گنبد و صحن وسيع است که احتمالاً در دوره فتحعلي شاه قاجار به جاي بناي قديمي ساخته شده است. بناي بقعه با طرح هشت ضلعي بر روي صفحه اي هشت ضلعي بنا شده و ورودي آن در سمت شرق قرار دارد. در درون صحن بقعه، مزار بسياري از بزرگان از جمله مرحوم غلامرضا تختي. میرزا ابوالحسن خان حکیم، علامه تنکابنی ، میرزا لطفعلی نصیری، علامه دهخدا، میرزاده عشقی واقع است.

بقعه بي بي شهربانو

در يک و نيم کيلومتري شمال امين آباد و بر فراز صخره اي کوهستاني، در دامنه جنوبي کوه بي بي شهربانو، محوطه اي به طول 32 و عرض 22 متر با ديوار سنگي قرار دارد. اين محوطه از سمت شمال به کوه متصل است. در دو ضلع شرقي و غربي آن در گذشته، تنها ديواري از سنگ و گچ و در وسط ضلع غربي، مدخلي وجود داشت که بعدها مسدود شد و اکنون تنها آثاري از نماي سنگي بالاي مدخل، از خارج بنا مشهود است. در جنوب اين محوطه يک ساختمان تاريخي از دوران آبادي شهر ري وجود دارد که نمي تواند از قرن چهارم هجري جديدتر باشد و به احتمال زياد به آثار دوره آل بويه تعلق دارد. در اين بقعه صندوق منبت کاري عتيقه اي وجود دارد که روي اضلاع شمالي و شرقي آن، تزئينات منبت کاري و کتيبه هاي متعدد به خط ثلث برجسته نقش بسته، روي صندوق تاريخ 888 هـ . ق حک شده است. علاوه بر آن کتيبه هايي نيز روي در ورودي اصلي بقعه که در شرق حرم قرار دارد، به چشم مي خورد. صاحب مدفن را بي بي شهربانو – دختر يزدگرد سوم و همسر امام حسين (ع) – مي دانند که از ديد تاريخي قابل قبول به نظر نمي رسد.
 

بقعه جوانمرد قصاب
جوانمرد قصاب يک شخصيت نيمه افسانه اي و نيمه تاريخي است که در پاره اي از متون به او اشاره هايي شده است. بقعه جوانمرد قصاب در فاصله 1000 متري غرب جاده تهران – شهرري به فاصله کمي از راه آهن فرعي، کارخانه گليسيرين و سيمان واقع شده است. بناي اوليه بقعه مربوط به دوره قاجاريه است.

بقعه سر قبر آقا
بقعه سرقبر آقا اکنون در داخل بافت قديمي تهران در ضلع جنوبي چهار راه مولوي انتهاي خيابان شهيد مصطفي خميني (سيروس سابق) در ميان باغي تقريباً بزرگ و قديمي قرار دارد. در زمان محمدشاه قاجار خارج از حصار شاه تهماسبي شهر تهران، مجاور ديوار معروف شاه عبدالعظيم قبرستان وسيعي قرار داشت که وسعت آن تا زمين هاي موسوم به چال سيلابي و بازار پالان دوزها امتداد داشت. پس از فوت «حاج ميرزا ابوالقاسم» امام جمعه تهران، او را در عمارت و بقعه مجللي که فرزندش به عنوان آرامگاه خانوادگي در اين محل ساخته بود دفن نمودند. اين محل چون داراي قبرستاني قديمي نيز بود، به سر قبر آقا شهرت يافت. طرح کلي بقعه از بناهاي دوره قاجاريه و به شکل بناهاي چهار صُفه (ايوان) اي است.

بقعه سيد گته مير
در بخش آبسرد دماوند و فاصله 35 کيلومتري اين شهرستان، امامزاده اي به نام «محمد گته مير» بر تپه بلندي مشرف به روستا که سطح آن گورستان عمومي را پوشش داده، واقع شده است. گنبد بقعه در مرکز پلان واقع شده و زير آن به مقبره اختصاص يافته است. درون يکي از بازوهاي چليپايي (صليبي)، آثار دو قبر برجسته وجود دارد که ارتفاع يکي بيش از ديگري است و سطح آن با کاشي هاي بسيار زيبا پوشيده شده و صندوق ضريح روي آن قرار دارد. اين کاشي ها به قرون 8 و 9 هـ . ق تعلق دارند. گنبد داراي فرم تخم مرغي شکل است و زير آن داراي تزئينات گچبري زيبا و پرکار است که مي توان آن را به اواخر دوره اسلامي منتسب ساخت.

بقعه سيد ولي

اين بقعه در ضلع شرقي، منتهي اليه بازار قديم اُروسي (يک نوع کفش) دوزها واقع شده و مدخل اصلي صحن آن از سمت در جنوبي، رو به روي مدرسه «شيخ عبدالحسين» است. بناي بقعه نوشته و کتيبه اي ندارد. نام صاحب مرقد در زيارت نامه «سيد ولي بن محمد التقي الجواد» (ص) آمده حرم بقعه مربع شکل و طول ضلع آن تقريباً 5/ 3 متر است. بنا در زمان فتحعلي شاه ساخته شده است.

بقعه شاهزاده سلمان
اين بقعه در شش کيلومتري شرق شهر اشتهارد قرار دارد، و از ايوان شمالي و دو ساختمان بزرگ دو طبقه تشکيل شده است. بناي آن آجري و داراي گنبدي شکيل است. با توجه به شيوه ساختمان و طراحي گنبد مي توان گفت بناي بقعه به قرون 7 تا 9 هـ . ق تعلق دارد.

حرم امام خميني ( ره)

حرم امام خميني در بهشت زهرا از شلوغ ترين و پررفت و آمدترين مراکز زيارتي شهر تهران به شمار مي رود و در محوطه اي بسيار گسترده ساخته شده است. احداث دانشگاه، زائر سرا، مراکز تجاري – خدماتي در دستور توسعه اطراف حرم قرار دارد. در اطراف حرم، چهار گلدسته به بلندي 91 متر به شماره سال هاي زندگي امام خميني احداث شده و ارتفاع حرم تا نوک چراغ پرچم نيز سن رحلت معظم له را نشان مي دهد. دور گنبد با 72 لاله به نام 72 تن تزئين شده است. پنج در ورودي به اسم پنج تن، دروازه هاي حرم را تشکيل مي دهد.

گورستان ظهیرالدوله
در منطقه شمیران در انتهای یکی از خیابان های فرعی منشعب از خیابان دربند، باغی به مساحت 4300 متر مربع، آرامگاه بزرگانی چون ملک الشعرای بهار، ایرج میرزا، رشید یاسمی، رهی معیری، دکتر محمد حسین لقمان ادهم، محمد مسعود، ابوالحسن صبا، درویش خان، روح الله خالقی، فروغ فرخزاد، حبیب سماعی، مرتضی محجوبی است. این باغ با دفن علیخان ظهیرالدوله داماد ناصرالدین شاه به گورستان بدل شد. این گورستان موجب تجدید خاطرات بسیاری از روشنفکران و هنرمندان است.

مجموعه گورستان های مسیحیان
در زمین های سلیمانیه و دولاب تهران، مقابر و گورهای مربوط به مسیحیان ارامنه، روس، یونانی، فرانسوی و لهستانی جای دارد. در گورستان ارامنه سنگ قبرهایی از 150 سال پیش به جای مانده است. و در گورستان لهستانی ها قبور برخی سربازان کشته شده جنگ جهانی دوم به چشم می خورد. گورستان روس و یونان با مقبره زیبای شاهزاده گرجی ارتودکس مذهب، در مساحتی حدود 8000 متر مربع، مقبره سرباز گمنام جنگ جهانی دوم را با ستاره ای سرخ بر فراز آن، در دل خود جای داده است. در گورستان کاتولیک ها و آشوریان، کتیبه های طولی و عرضی در اشکال گوناگون مشاهده می شود. از دیگر گورستان های قدیمی می توان از گورستان بی بی زبیده ، امامزاده عبدالله، امامزاده علی اکبر، امامزاده اسماعیل نام برد.

باغ سعدآباد باغ فردوس باغ نیاوران

باغ سعد‌آباد
باغ سعدآباد با مساحتي در حدود يكصد هكتار، واقع در استان تهران در دامنه‌هاي جنوبي البرز قرار گرفته، كه از سمت شرق با گلابدره، از سمت غرب با ولنجك و از جنوب با تجريش همسايگي دارد. در سال 1299 خورشيدي، پهلوي اول ابتدا 8 هزار متر از اراضي سعدآباد در محدوده كنار رودخانه دربند(كه در آن در حال حاضر عمارت بجاي مانده از مادرشاه سابق واقع گرديده) را تملك كرد. پس از آن تپه علي‌خان والي كه امروز كاخ احمد شاهي بر روي آن واقع است را نيز به محدوده پيش افزود و سپس كاخ سبز (شهوند) را در سال 1301 خورشيدي در آنجا بنا نمود. سعدآباد بعد از آن با الحاق محله‌هايي چون شاه‌محله، ترش‌محله، باغ‌محله، جعفرآباد، قاسم آباد وسعتي تازه يافت و به محل اقامتگاه تابستاني پهلوي اول اختصاص يافت و در طول ساليان، كاخ‌ها و كوشك‌هايي در آن احداث گرديد. در باغ سعدآباد به جز رودخانه دربند كه از شمال به باغ وارد مي‌شود و از گذشته نيز در محدوده باغ وجود داشته و به عنوان يكي از منابع تأمين آب مورد نياز فضاي سبز مطرح بوده، 12 قنات در دوره پهلوي دوم احداث گرديد كه در حال حاضر بسياري از آنها غير فعال و يا نيمه فعال‌اند. پوشش‎هاي متنوع گياهي باغ شامل: چنار، كاج، نارون، اقاقيا، گردو، بادام، ارغوان، ماگنوليا، تبريزي، بيد مجنون، توري، نوئل مي‎باشد. بسياري از گونه‌هاي گياهي نادر و غير بومي هستند كه از خارج كشور به ايران آورده شده و يا از سوي سران ساير كشورها اهدا گشته‌اند. نظم گياهي باغ سعدآباد از نظام هندسي خاصي پيروي نمي‌كند و بيشتر تابع شكل و شيب زمين و مسيرهاي آب است و در عين حال تاثير باغ سازي اروپايي نيز در آن نمايان است. سطح اصلي باغ با چمن پوشانيده شده كه درگذشته در باغ‌ايراني كمتر مورد استفاده بوده است.
ازجمله بناهاي سعدآباد مي‎توان به كاخ شهوند، كاخ سبز، كاخ احمد شاهي، كاخ سفيد، موزه ملت)، موزه هنرهاي زيبا (ساختمان وزارت دربار)، موزه نظامي، موزه مردم‎شناسي، كاخ شمس، كاخ بهمن، موزه بهزاد، موزه آبكار و موزه فرشچيان، گنجينه‌ خط و كتابت ميرعماد، موزه دفينه، موزه ظروف، كاخ موزه عبرت، موزه تاريخ طبيعي اشاره كرد.

(بازگشت)

باغ فردوس
 باغ و عمارت ييلاقي فردوس در اراضي محمديه با دو عمارت در شمال و جنوب به دستور محمد شاه قاجار (1264-1250) ساخته شد که عمارت شمالي به کلي ويران و عمارت جنوبي فعلا پا برجاست. اين باغ به شماره 1876 مورخ 11/5/76 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است. تاربخ بناي باغ فردوس به دوران محمد‌شاه که سومين پادشاه قاجار بود مي‎رسد. پايه اين باغ و عمارت ييلاقي را حاجي ميرزا آقاسي، صدراعظم محمدشاه ريخته است.
عمارت باغ فردوس در قسمت شمالي باغ ساخته شده است و از ابتدا به صورت کاخ و محل اقامت اعيان، تزئين شده است. مساحت باغ20 هزار متر مربع و طولش در حدود 280 متر و مساحت عمارت 1000 متر مربع، شامل سه طبقه و نيم، به عرض 26 متر و به طول تقريبا 34 متر است. شيب زمين آن از شمال غربي به جنوب شرقي است و تندي اين شيب به حدي است كه كف طبقه اول بنا با قسمت جنوبي باغ و سقف آن با قسمت شمالي باغ هم سطح است. بعد از فوت محمدشاه در سال 1264 هـ . ق، ناصرالدين‎شاه اراضي اطراف اين باغ را از مالکان خريد و به باغ افزود و پس از اينکه دختر خود را به معيرالممالک، پسر نظام‎الممالک، داد اين باغ را به عنوان هديه ازدواج به او بخشيد و از او خواست ساختمان عمارت جنوبي را تمام کند. معيرالممالک که خود معمار بود پس از خرج مبالغي هنگفت ساختمان را به اتمام رساند و مراسم عروسي را در همين باغ برگزار کرد. پس از فوت نظام‎الدوله، اين باغ و ساختمان به پسرش دوست‎علي خان معيرالممالک، رسيد. دوست‎علي خان به باغ و ساختمان آن اهميتي نمي‎داد و هر وقت به ييلاق مي‎آمد، نزديک مظهر قنات زير چنارها براي خود خيمه و خرگاهي بر پا مي‎کرد. در نتيجه به دليل عدم مراقبت و رسيدگي اين ساختمان رو به خرابي گذاشت. او سنگهاي مرمر بنا را از جا کند و در نماي عمارت اميريه (مدرسه نظام فعلي) به کار برد. حاجي ميرزا حسين پسر حاجي ميرزا خليل، تاجر شيرازي كه در سراي امير حجره داشت باغ فردوس را از دوستعلي خان معيرالممالک خريد و دست به تعميرات آن زد. پس از او ميرزا حسين تهراني در سال 1308 هـ . ق مالك باغ شد. در حدود سال 1318 هـ . ق در زمان مظفرالدين‎شاه، ميرزا اسماعيل خان امين‎الملك، برادر امين‎السلطان اتابك، آنجا را خريداري كرد. در حدود سال 1329هـ . ق براي سومين بار اين باغ رو به خرابي گذاشت. محمد ولي‎خان سپهسالار تنكابني (خلعتبري) آن را از ورّاث امين‎الملك به مبلغ 18هزار تومان خريد. تجارتخانه طومانيانس كه از محمد ولي‎خان سپهسالار مبلغي طلبكار بود براي وصول طلب خود به عدليه مراجعه كرد. مراجع امر هم پس از رسيدگي، باغ و عمارت را در مقابل طلب به طومانيانس دادند. پس از چندي دولت وقت در مقابل وجهي كه از طومانيانس طلبكار بود باغ را ضبط كرد و اراضي آن را متري 2 تومان و 3 تومان به كارمندان وزارتخانه‎ها فروخت كه قيمت آن را پنج ساله به اقساط بپردازند. قسمتي كه باغ فردوس كنوني است در سال 1316 هـ .ش. به دستور علي اصغر حكمت، وزير معارف، خريداري شد و عمارت آن مرمت گرديد و دبيرستان شاپور تجريش در آنجا داير شد. در دوران پهلوي دوم، اين بنا به دفتر برنامه‎ريزي جشن‎هاي ۲۵۰۰ ساله اختصاص يافت و پس از پيروزي انقلاب اسلامي در اختيار صدا و سيما و بعد از آن زير نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به مركز اسلامي آموزش فيلم‎سازي تبديل و سپس با هماهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، بنياد سينمايي فارابي، سازمان ميراث فرهنگي کشور و شهرداري تهران براي محل دائمي «موزه سينما» در نظر گرفته شد و موزه سينما در ۲۸ شهريور ۱۳۸۱ با حضور رئيس‎جمهور وقت، رسماً افتتاح شد.

(بازگشت)
 

باغ نياوران
باغ نياوران در يكي از شمالي‌ترين نقاط شهر تهران و در دامنه رشته كوه‌هاي البرز واقع شده است. محوطه محصور اين مجموعه به وسعت 122350 متر مربع يا حدوداً 2/12 هكتار مي‌باشد كه سه كاخ صاحبقرانيه، احمد شاهي و نياوران به همراه تعدادي از بناها و فضاهاي خدماتي، رفاهي را در ميان دارد. فتحعلي شاه قاجار براي فرار از گرماي تهران و نيز تفريحات تابستاني دستور داد تا در منطقه‌اي خوش آب و هوا در شمال و خارج از تهران، باغي بسيار زيبا آماده كنند. او نيزارهاي اطراف روستاي «گرده‌وي» يا «كردويه» را به اين امر اختصاص داد. اين ده و منطقه، يكي از قديمي‌ترين نقاط اطراف شهر تهران بود. فتحعلي‌شاه و محمدشاه هريك منزلگاهي ييلاقي در اين مكان ساخته بودند و ناصرالدين‌شاه با تخريب آن، خود قصر نياوران را ساخت. ناصرالدين شاه قاجار كه در سال 1264 قمري به سلطنت رسيد در سال 1267 ق. دستور داد حاج علي‌خان حاجب‌الدوله (اعتمادالسلطنه) عمارت بزرگي را در باغ نياوران بنا گذارد. اين ساختمان در 2 طبقه ساخته شد. چون به دشتي بزرگ اشراف داشت كه شهر را مي‌شد ديد آن را «جهان‌نماي نياوران» ناميد. بعدها در كنار كاخ جهان‌نما عمارتهاي ديگري ساخته شد. بطوري كه دكتر فووريه در خاطرات خود به حدود 50 عمارت مختلف اشاره مي‌كند كه هر يك، به يك يا چند تن از زنان ناصرالدين شاه اختصاص داشت. در سال 1293 ق. ناصرالدين شاه به مناسبت سي‌امين سالگرد سلطنت خود سكه‌اي ضرب كرد كه بر آن نوشته شده بود: ناصرالدين‌شاه غازي خرد صاحبقران. از اين تاريخ به بعد بود كه رسماً لقب سلطان صاحبقران را در تمام مكاتبات اداري و خصوصي خود به‌كار مي‌برد. در همين سال جهان‌نماي نياوران را نيز صاحبقرانيه ناميد. بنابر برخي نقل‎قول‎ها، كاخ مذكور را احمدشاه قاجار براي همسر گرجي خود بنا نموده بود، اما بعدها عمارت مذكور در دوران پهلوي اول جهت اقامت وليعهد و همسر نخستين وي سامان يافته و از آن هنگام در مقاطعي از زمان توسط اين خاندان مورد استفاده قرار گرفته است. در دوره كوتاهي كاخ احمد شاهي به صورت دفتر كار محمد‌رضا پهلوي عملكردي اداري يافت و سپس با انجام آخرين تغييرات معماري داخلي در دوران حكومت پهلوي در آن، به عنوان اقامتگاه اصلي وليعهد وي مجدداً به بهره برداري رسيد و تا سال 1357 خورشيدي، محل اقامت و دفتر وي محسوب گرديده است. آخرين كاخي كه تاريخچه آن مطرح مي‌شود كاخ نياوران در ضلع شمال شرقي مجموعه است. اين كاخ توسط مهندس محسن فروغي طراحي گرديده است. در ابتدا اين كاخ را بعنوان محلي براي پذيرايي و اقامت رؤساي كشورها و ميهمانان عالي‌رتبه دربار طراحي و آماده نموده ‌بودند، اما در حين عمليات اجرايي با انجام تغييرات در كاربري، به محل سكونت پهلوي دوم و خانواده وي براي ايام مختلف سال به غير از فصل تابستان اختصاص‌يافت. اين كاخ نهايتاً از سال 1346 خورشيدي مورد بهره‌برداري پهلوي دوم و خانواده او در ايران قرار گرفت و تا سال 1357 نيز محل سكونت آنها محسوب گرديده‌است. تنوع گونه‌هاي مختلف گياهي، از ويژگيهاي بارز مجموعه فرهنگي - تاريخي نياوران محسوب مي‌شود، تعدادي گونه‌گياهي غير بومي نيز در مجموعه موجود است كه به تدريج با شرايط محيطي منطقه سازگاري يافته و زيبايي خاصي به مجموعه بخشيده‌اند.
مهمترين گونه گياهي مجموعه چنار (Platanus orientalis) است كه سازگاري خوبي از خود در منطقه نشان داده است و تقريباً معادل 8 از پوشش سبز محوطه را به خود اختصاص داده است. عمده آسيب‌هاي جدي طي تغييراتي كه منجر به ساخت كاخ جديد نياوران و نيز پارك نياوران در دهه 40 خورشيدي گرديد، به باغ وارد شد. طي اين مدت بسياري از درختان عرصه شمالي و جنوبي باغ در شمال و جنوب كاخ صاحبقرانيه براي ساخت كاخ جديد و پارك قطع گرديد و چهره باغ به‎كلي تغيير كرد.

 (بازگشت)