بهمن محصص ، نقاش و مترجم ایرانی در گذشت

بهمن محصص نقاش و مجسمه ساز سرشناس ایرانی ساکن ایتالیا  در پی ابتلا به بیماری ریوی شامگاه چهارشنبه 6مرداد درخانه اش در شهر رم و در سن 79 سالگی در گذشت .او از هنرمندان پیشرو و جریان ساز نقاشی و مجسمه سازی ایران بود . همچنین چند ترجمه ادبی از آثار نویسندگان ایتالیایی در کارنامه او به چشم می خورد .

بهمن محصص متولد 9 اسفند 1310 در شهر رشت است . وی در 14 سالگی در کارگاه و نمایشگاه محمد حبیبی ، نقاش گیلانی که هنر را در آکادمی هنر مسکو فرا گرفته بود، شروع به کار کرد . در زمان اقامت خانوادگی در تهران ، محصص چند ماهی در دانشگاه هنر تهران به تحصیل پرداخت . او از هنرمندانی بود که در جریان ملی شدن صنعت نفت ایران در کشور زندگی می کرد . محصص در سال 1333 به اروپا سفر کرده و در ایتالیا ساکن شد و در " آکادمی هنر رم " مدتی نزد فروچیو فراتزی به آموختن هنر مشغول شد . حاصل این دوره از زندگی محصص ، چندین نمایشگاه گروهی و انفرادی در داخل و خارج ایتالیا و شرکت در نمایشگاه هایی چون بینال ( دو سالانه) ونیز ، سائوپائولو و پاریس بودند . او پسر عموی اردشیر محصص، دیگر نقاش ایرانی است .

نقاشی های آوانگارد بهمن محصص جزو آثار معتبر نقاشی مدرن ایران محسوب می شود . از جمله ترجمه های محصص می توان به " ویکنت شقه شده " اثر ایتالو کالوینو ، " مرحوم مایتا پاسکال " اثر لوییجی پیر آندلو ، " کلفت ها " نوشته ژانه ژنه  و " روستاهای تو " اثر چه زاره پاوه زه اشاره کرد .

                                      مطالعه هنری و مرمت بر روی یک نیم تنه متعلق به کاخ نیاوران

پوشاك بارزترين سمبل فرهنگی، مهم ترين و مشخص ترين مظهر قومی و سريع الانتقال ترين نشانۀ فرهنگی است و به دليل حركتی كه به همراه دارد، زمينۀ تأثيرگذاری و تأثير پذيری فرهنگی آن بيشتر از هر نشانۀ فرهنگی ديگر است. برای  مثال در ايران، گروه های متفاوت انسانی زندگی می كنند كه هر كدام دارای ويژگی برجسته ای هستند كه در نگاه نخست قوميت، محل زندگی، زبان، مذهب و ساير مشخصات فرهنگی آنان را در ذهن بيننده تداعی می كند. این امر در کشورهای دیگر مستثنا نمی باشد .

لباس همانند خوراک ، مسکن ، امنیت و مانند آن از نیازهای اولیه و اساسی بشر محسوب می شود .با توجه به فرهنگ گسترده پوشاک در اقوام وملل گوناگون ، شناسایی لباسها موجود در مجموعه کاخ نیاوران که با نام لباسهای بالماسکه بین المللی  نگهداری می شود  در این لباسها مهارت ریسندگی و بافندگی و رنگ آمیزی و برش و دوخت و هنر دستی استفاده از سوزن دوزی ها توجه ما را به هنر کشور های آسیای میانه و مرکزی معطوف نمود . بطور کلی هر پوشاکی به اقتضای فعالیت و احتیاجات شخصی و همچنین حفاظت در برابر عوامل طبیعی به وجود می آید . از طرفی لباس خواه ساده ، خواه فاخر ، زیبا باشد و هر چه هنر ظریف و خلاقیت و ابتکار را در به کار بردن سوزن بیشتر نمایان سازد نشان از وجهه استفاده شونده می گردد .

مطالعات تاریخی و تطبیقی اثر

با توجه به مطالعات صورت گرفته در مورد نام این گونه پوشش در فرهنگ های معتبر مختلف به این نوع پوشش که نیم تنه ای کوتاه از جنس مخمل ، ماهوت  و دارای آستین می باشد یل ، یله  یا یلک گفته می شود . با بررسی پوشاک  در  قاره آسیا نمونه های متعددی از لباس مشابه  که در نحوه برش ، نوع الگو و دوخت  در کتب و  نقاشی ها و عکسهای بجا مانده از سربازان کشور های  اروپای شمالی دیده می شود . این گونه کت اکثراً توسط سربازان مورد استفاده قرار می گرفت ، رنگ این کت ها با توجه به درجه سرباز ها متفاوت بود بطور مثال رنگ سفید برای سربازان و رنگ قرمز برای نظامیان درجه  دار مورد استفاده قرار می گرفت.   اما این نکته وجود داشت که تمامی تصاویر موجود  مربوط به سربازان و نظامیان  آلبانی  می بود . یکی از دلایل استفاده از این نوع پوشش پشمی و ضخیم توسط سربازان آلبانی را می توان به دلیل کوهستانی و آب و هوای سرد این کشور نسبت داد .همچنین نمونه های مشابهی از این لباس  بر تن سربازان و اشراف زاده های ساکن مونته نگرو دیده می شود .

تصاویر تطبیقی

نمونه کت موجود در مجموعه نیاوران

نمونه کت مشابه در موزه پتر کبیر ( متعلق به مونته نگرو)

فن شناسی

خصوصیات پارچه

پارچه مورد استفاده در بخش زمینه لباس ، پارچه ای پشمی می باشد . نام تجاری این پارچه " ماهوت " نامیده می شود .  ماهوت به پارچه ای گفته می شود که  دارای تار و پود  پشمی می باشد و دارای بافته تافته  و یا نوعی بافت مارپیچ می باشد . پس از بافت  ، الیاف پارچه راتحت فشار ضربات چوب فشرده می کنند تا غیر قابل نفوذ شوند . پارچه های پشمی از ضخامت متوسط و متراکم و فشردگی قابل توجه برخوردار می باشد . در نهایت پارچه را خار زده و یک سمت بافته را همانند  نمد در می آورند .

شناسایی نقوش اثر

 رودوزی های به کار رفته بر روی لباس در حاشیه دور یقه و سر آستین ها ، با استفاده از نخهای فلزی می باشد.

مطالعات آزمایشگاهی

شناسایی الیاف به روش شیمی تر

شناسایی الیاف به روش میکروسکوپی

تصویر میکروسکوپی ماهوت ، تار قرمز ، پود قرمز

شناسایی الیاف فلزی

نوع نخ : گلابتون

جنس نخ میانی :  پنبه               رنگ : زرد           تاب  : s

جنس نخ فلزی : طلا               رنگ : سفید           تاب : s

مشخصات پیچش فلز بدور نخ مغزی :  پیوسته و با کمی فاصله

اندازه عرض : 10/0 میلی متر

آسیب شناسی

انواع آسیب های وارده به بخش پارچه ای این بافته عبارت بودند از آسیب : بیولوژیک ، مکانیکی و شیمیائی .

تصاویری از آسیب ها

تصاویری از آسیب ها

نمونه اسیب مکانیکی (پارگی در محل زندگی حشرات و تاثیرآلودگی محیطی)

از سوی دیگر آسیب هایی به بخش فلزی الیاف این لباس وارد شده که عبارتند از : آسیب مکانیکی، آسیب شیمیایی (خوردگی) و پوشیده شدن از چرکی ، دوده و غبار .

تصاویری از آسیب ها

پیشنهاد و اجرای روش مرمتی کت قرمز

با توجه به گفته های پیشین  ، اقدامات اولیه از قبیل مستند نگاری ، عکاسی ، مشاهدات میکروسکوپی ، طراحی ، اندازه گیری و الگو برداری و اجرای طرح آسیب نگاری انجام شده و با توجه به اطلاعات بدست آمده مرحله غبار گیری ابتدا با برس زدن و با استفاده از دستگاه مخصوص غبار روب الیاف انجام میگیرد . برای پاکسازی کامل لباس نیازبه جدا کردن آستر می باشد .

تفکیک اجزا و پاکسازی بخش های داخلی

انتخاب روش شستشو و ماده شوینده

با توجه به آزمایش های انجام شده  ، که جنس الیاف از ابریشم بوده و رنگها از نوع رنگهای ثابت هستند ، بنابراین شستشوی لباس پشمی ، در صورتی که در آب و ماده شوینده مورد نظر ثبات رنگی داشته باشد ، از مواد ترکیبی  دترجنت + حل کننده چربی و آب مقطر به نسبت مشخص استفاده شد .

قبیل از مرحله شستشو ابتدا بخش های آسیب دیده الیاف استحکام بخشی می شود  و شستشو بافته بر روی پارچه توری در ظرف کم عمق و ته صاف  با زمان بندی بسیار کوتاه صورت گرفت و در 2 مرحله آبکشی شد .با استفاده از باد سرد سشوار و پارچه های سفید و کاغذ خشک کن به خشک شدن سریع پارچه کمک می نماییم . در قسمتهایی از لباس که دارای دوخت های فلزی می باشند . کاغذ خشک کن قرار می دهیم تا آب و آلودگی ها بر روی کاغذ رسوب نمایند . نحوه قرار دادن لباس برای خشک شدن باید به صورتی باشد که خط تا های به وجود آمده در اثر نگهداری نامناسب  بازشده و دچار چروک نشوند .

مرحله شستشو بخش های مختلف لباس

حفاظت و بازسازی

برای تثبیت و استحکام بافته به دلیل آسیب دیدگی و پارگی در اندازه های کوچک تا بزرگ نیاز به پارچه ای همرنگ و متناسب با نوع جنس آن داشتیم برای پر کردن سوراخها از مخلوط چند رنگ به صورت پرز و با استفاده از حریر و چسب انجام گرفت .  

مرحله مرمت و پر نمودن نقاط کمبود

پشت لباس قبل از مرمت

پشت لباس بعد از مرمت

جلوی لباس قبل از مرمت

جلوی لباس  بعد از مرمت

...................................................................................................................................................................... 

........................................................................................................................................................................

بدون شك موزه ها و كاخ موزه ها آيينه نگاه، رفتار، فرهنگ، تفكر و نگرش صاحبان تاريخ، حاكمان، فرزانگان – هنرمندان، چيره دستان فرهنگ و هنر است كه به اين واسطه مي توان پژوهش و تكاپوي علمي، فرهنگي و تاريخي بسيار خوبي را از اين مسير و بستر موجود انجام داد.

كاخ موزه ها و موزه ها مامني براي اثبات، انطباق و جهت گيري فكري، فرهنگي و هنري گذشته، امروز و آينده هستند و  قطعاً برنامه ريزي براي حضور مردم و اهالي اجتماع در ايجاد فضايي موثر براي ورود فرزانگان، فرهيختگان، جامعه هنرمندان و علاقه‌مندان به فرهنگ، هنر و تاريخ و آهاد مردم از مهمترين مسائلي است كه بايسته و شايسته سرمايه‌گذاري و اقدام جدي است.

توسعه پايدار فرهنگي زماني محقق مي شود كه بلوغ فكري و فرهنگي اجتماع به مرز شناخت مناسب از گذشته و ديدن افق براي آينده و بهينه سازي فرصت هاي فعلي برسد در اين جهت موزه ها مي توانند فضاي تراوش فرهنگي موثري باشد، مشروط به اينكه منحصر به نمايش و نمايشگاه آثار تاريخي و معاصر نباشد، بلكه مي طلبد پايگاهي براي ترسيمات فرهنگي و هنري و محلي براي توليد  محصولات فرهنگي و جايگاهي براي اجراي فعاليت هاي اثربخش باشد، تا هم در اقناي اجتماع نقش داشته باشد، هم بستر ي فرحبخش براي اوقات فراغت و هم مكاني براي پژوهش و مطالعات تاريخي، باشد. گفتني  است اين نگاه چندسالي است كه به جدّ در دستور كار،سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري  قرار گرفته است كه خود نقطه اميدي است براي توسعه و روند رو به رشد آينده...

كاخ موزه ها به جهت تيپولوژي قالب، هميشه در معرض نگاه مراقبتي و امنيتي ويژه‌ايي هستند كه اين خصوصيت في نفسه در محدودشدن حضور مخاطبان عام نقش به‌سزايي دارد و به همراه آن عدم معرفي كامل اين مجموعه ها به شكل ساختاري و هدايت شده براي اقشار و مراتب سنّي جامعه مزيد بر علت شده كه جايگاه موزه ها و كاخ موزه ها هنوز به تكامل نرسند.، قطعاً بهره‌مندي هوشمندانه از سطوح رسانه از صدا و سيما تا سينما و نشريات مكتوب و ديجيتالي و به روزسازي اطلاعات و گسترده ساختن آن، امري است بديهي كه علاوه بر ايجاد نشاط  اجتماعي براي معرفي  عميق موزه ها، آثار، وقايع دوره هاي تاريخي و جلوه هاي فرهنگي، هنري آثار به حيث  دوره و تكنيك ، مفهوم، جايگاه معماري، تفاخر آن و معرف خالقين اين آثار در تبلور افتخارات فرهنگي كشور بسيار حائز اهميت است.

بر اين باوريم كه مي‌بايست دربهاي موزه ها به روي همه گشوده باشد تا علاوه بر بهره وري معنوي و فرهنگي و هنري از موزه ها، بستر ي براي مشاهداتي كه مي تواند عامل پيشرفت موزه ها، فرهنگ و هنر كشور شود، فراهم گردد.

كاخ موزه ها به جهت نوع كاربري، موجوديتي چند منظوره دارند و اين گرايش نيازمند توجه وسيعتر، طراحي فضاهاي كاربردي‌تر، ‌نورپردازي هاي استاندارد،‌امكانات جنبي موثر، تجهيزات نرم افزاري و سخت افزاري روز دنيا، فضاهاي نمايشگاهي مناسب، كتابخانه تخصصي و ... مي باشد تا مخاطبان در فضايي هم تخصصي و هم به لحاظ موزه اي و چند منظوره، به مثابه فضاهاي فرهنگي و هنري ،بهره‌اي كافي ببرند.

احياء قابليت هاي تاريخي و مرمت آثار و توجه كليدي به اين نياز، بسيار مهم و قابل تاكيد است. در كاخ موزه هاي كشور خصوصاً   كاخ موزه نياوران،‌احياي باغ هاي ايراني و توجه اساسي به فضاي سبز، گل گياه، گونه هاي گياهي، درختان تنومند قديمي و توجه و نگاه به گونه هاي پرندگان منحصر به فرد  اين مجموعه فرهنگي-تاريخي، همه و همه از قابليت هاي بي‌نظيري است كه مي بايست به شكل مستمر و استاندارد و علمي مدّنظر قرار گيرد و فراموش نكنيم كه در شهر پيچيده و پرتلاطم و آلوده شهر تهران، دريچه شب در ايجاد فرصتي  براي بهره‌مندي مردم علاقمند  جهت بازديد و حضور در كاخ ها نيز، مي تواند نكته يي قابل توجه و قابل انجام باشد و اين ميسر نيست مگر با بازنگري در روند طراحي، توسعه و امنيت و محافظت بيشتر، با زنگري در ساعات كار موزه ها و نوع حضور منابع انساني با هدف ارائه خدماتي متفاوت تر و بهتر...

با توسعه اين نگاه، گردشگري شب براي مردم پايتخت و توريست هاي داخلي و خارجي محيا تر و زيباتر خواهد بود، چرا كه نقش بي بديل موزه ها و كاخ موزه ها در توسعه صنعت گردشگري بسيار ارزشند و موثر مي باشد.

................................................................................................................................................................. 

آخرین ضیافت نیاوران

11دی ماه 1356 جیمی کارتر به ایران آمد

محمد رهبر

روزنامه شرق مورخ27/10/1382

شاه پس از 25 سال حکومت بی مشورت، حالا در دفتر کارش ساعات مشاوره ترتیب می داد و حاضر به شنیدن انتقادات و شرح واقعی وضعیت انقلاب ایران بود. سولیوان سفیر ایالات متحده از کسانی بود که هر روزبا شاه دیدار می کرد. دولت کارتر از آنچه در ایران می گذشت شوکه شده بود و توان تصمیم گیری نداشت. این تردید در دستگاه حاکمه ایران به شاه منتقل می شد و وضعیت روانی او را بیش از پیش می آشفت. در 14 دی ماه 1357 ژنرال هایزر با یک هواپیمای باری 747 که وسایل نظامی به ایران حمل می کرد، وارد تهران شد. هایزر درباره مسئولیت اش می گوید.

باید در سه زمینه کار می کردیم، اول شکستن اعتصاب ها، دوم تقویت روابط ارتش و بختیار و سوم انجام اقدامات احتیاطی برای مقابله با سقوط دولت غیرنظامی. هایزر وظایف خود در ایران را به ماموریت کرمیت روزولت در سال 1332 تشبیه می کند و می گوید: تنها تفاوت در آن بود که این بار تیمسارهای شاه به پیروزی انقلاب، ضعف بختیار و بازنگشتنی بودن شاه در برابر قدرت فزاینده آیت الله خمینی اطمینان داشتند و هر یک قبل از رفتن شاه باروبنه خود را برای رفتن از ایران بسته بودند. در چنین شرایطی، شاه در یکی از دیدارهایش با ژنرال های ارتش تاکید کرد که آنها همگی باید به هایزر اعتماد کنند و به حرف او گوش دهند. مطبوعات شوروی با فاش کردن مذاکرات هایزر و شاه به هایزر لقب شاه ایران را دادند. گزارش های روزانه هایزر به واشنگتن از اول تا آخر خوشبینانه بود او یکی از علل اعزام خود را از دست رفتن اعتماد دولت آمریکا به سولیوان – سفیر آمریکا در ایران عنوان کرده بود و این گونه گزارش های او مبنای سیاست خارجی آمریکا در ایران شد، اما تلاطم انقلاب آن چنان بود که دیگر جایی برای گزارش های خواب آلود هایزر نمی ماند و کاخ سفید به همان گفته های تلخ سولیوان رضایت می داد. روزنامه های 16 دی ماه بعد از 60 روز اعتصاب منتشر شدند و در تیتر اول خود از تغییر سیاست خارجی آمریکا نسبت به ایران خبر دادند.

خبر روزنامه ها این بود: شاه برای استراحت از کشور خارج می شود.

26 دی ماه 1357 فرودگاه مهرآباد تهران، بادی از شمال می ورزید. دو فروند هواپیمای 707 در جلو پاویون سلطنتی یک طبقه سفید و پوشیده با قالی های ضخیم ایستاده بودند، فعالیت دیگری در فرودگاه به چشم نمی خورد. صف های متعدد هواپیماهای ایران ایر مشهور به خطوط هوایی خاویار در نتیجه اعتصاب کارمندان زمین گیر شده بودند. کاخ ها و خانه های ثروتمندان در سراسر شهر خالی شده بود. از هفته هاغ و حتی ماه ها پیش اعضای خاندان سلطنتی و دربار شاهنشاهی آنها را تخلیه کرده بودند. شاه از خواهر دوقلویش اشرف خواسته بود تا کشور را ترک کند، فرح دیبا یک هواپیما پر از لباس و اشیایی که دیگران اثاث منزل می نامند به آمریکا فرستاده بود و ماموران گمرک در سراسر اروپای غربی و آمریکای شمالی با وضع عجیبی روبه رو شده بودند.

چگونه می توانستند قیمت اشیای گرانبهایی نظیر جامه دان ها و صندوق های لبریز از قالی و تابلو و مبل و الماس و گردنبندهای مروارید و انگشترهای یاقوت را که از ایران وارد شد، ارزیابی کنند.

در 26 دی ماه شاه و فرح برای همیشه کاخ نیاوران را ترک کردند.شاه در آخرین لحظه تصمیم گرفت  به جای پرواز مستقیم به ایالات متحده، دعوت انورسادات رییس جمهور مصر را برای یک توقف کوتاه در اسوان بپذیرد، افراد گارد شاهنشاهی و پیشخدمت ها گریه کنان برای خداحافظی در دو طرف پلکان صف کشیده بودند. هلی کوپترهای شاه و ملکه در کنار پاویون سلطنتی بر زمین نشست. شاه در پاویون نطق کوتاهی برای خبرنگاران کرد: گفته بودم که مدتی است احساس خستگی می کنم و احتیاج به استراحت دارم، ضمنا گفته بودم اول باید خیالم راحت شود و دولت مستقر بشود، بعد مسافرت خواهم کرد. این فرصت امروز با رای مجلس پس از رای سنا به دست آمد و امیدوارم که دولت بتواند هم در ترمیم گذشته و هم در پایه گذاری آینده موفق شود. شاه و همراهانش خود را در برابر باد پوشاندند و به سمت هواپیما راه افتادند. در برابر بویینگ 707 آبی و سفید، شاه و همراهان برای آخرین خداحافظی ها توقف کردند و درست ساعت دو بعدازظهر بود که بالاخره هواپیمای حامل شاه پرواز کرد و چند لحظه بعد این خبر از رادیو تهران پخش شد؛ شهر از خوشحالی در پوست خود نمی گنجید. بوق ماشین ها به صدا در آمد. مردم گل های گلایول و میخک را تکان می دادند و از همان روز مجسمه های شاه و پدرش واژگون شد.

  نوبت به میهمان رسید. پرزیدنت صندلی را کمی عقب دادو ایستاد،انگشتش قاشق نقره رالمس می کرد و چشمش به تابلوی نقاشی بزرگی بود که هنرمند ایتالیایی از شاه و فرح کشیده بود.کارترمانندروزهایی که نطق انتخابی می کرد، هیجان زده حرف می زدو دستانش لرزش خفیفی داشت.او گفت:"ایران مرهون شایستگی شاه در رهبری کشور است زیرا اعلیحضرت توانسته ایران را به صورت جزیره ثبات در یکی از پرآشوب ترین نقاط جهان درآورد.این تجلیلی است از شما اعلیحضرت و رهبری شما و احترام و ستایش و عشقی که ملت  به شما دارد . امروزهمراه شاه هنگام عبور از خیابانهای زیبا ی تهران،شاهد خوشامد گویی هزاران ایرانی  بودم که در طرفین خیابان ها،دوستانه به ماخوشامدگفتند،همچنین صدهاو شایدهزاران آمریکایی را دیدم که آنهانیز به رییس جمهوری خود در کشوری که ایشان را با صمیمیت پذیرفته و با احساس اینکه در خانه خود هستندخوشامد گفتند". کارتر به جای حساسی از نطقش رسیده بود،صدایش را صاف کردو ادامه داد: "حقوق بشرموضوع مورد علاقه ملت های ماورهبران دو کشوراست و نظریات ما در مسایل مربوط به امنیت نظامی متقابل با هیچ کشوری به اندازه ایران نزدیک نیست و من نسبت به هیچ رهبری مانند شاه این همه احساس حق شناسی عمیق و دوستی صمیمانه ندارم". همین که حرفهای کارتر به پایان رسید شاه به پا خاست و همه مهمان ها هم از جای خودشان بلند شدند و همراه شاه به کف زدن پرداختند و بعد شاه با دو دست،دست راست پرزیدنت را گرفت و به گرمی فشرد. تابه حال هیچ کدام از رهبران ایالات متحده از او چنین تمجیدی نکرده بودند.پس از صرف شام ،شاه و کارترو ملک حسین به اتاق دیگری رفتندتادرباره صلح عراق و اسراییل گفت و گو کنند،اما سالینجر رییس سابق دفتر مطبوعاتی پرزیدنت کندی که به عنوان روزنامه نگار ،کارتر را همراهی می کرد شگفت زده بر جای خود نشسته بودو از آن همه ستایش اغراق آمیز متعجب بود. او پیش بینی چنین روزی رادر آینده ای دورتر می کرد، روزی که سیاست های بشر دوستانه کارتربامنافع ملی آمریکا تعارض پیدا کندو کارتر منافع ملی را بر آن ترجیح دهد،امانه کارترو نه سالینجر هیچ کدام فکر نمی کردند که مهمانی شب اول ژانویه 1979 آخرین مهمانی رسمی کاخ نیاوران است و خداحافظی آن شب از شاه  خداحافظی با نظام شاهنشاهی ایران باشد. جزیره ثبات خاورمیانه در سالگرد دیدار کارتر از ایران در دی ماه 57 پرآشوب ترین جای دنیا بود. انقلابی در راه بود و شاه و فرح در فکر فرار از ایران بودند. مقادیر قابل توجهی پول از بانک های ایران به بانک های اروپایی و آمریکا انتقال می یافت و به نزدیکان شاه و دربار توصیه می شد تا ایران را ترک کنند.

بهمن محصص ، نقاش و مترجم ایرانی در گذشت

بهمن محصص نقاش و مجسمه ساز سرشناس ایرانی ساکن ایتالیا  در پی ابتلا به بیماری ریوی شامگاه چهارشنبه 6مرداد درخانه اش در شهر رم و در سن 79 سالگی در گذشت .او از هنرمندان پیشرو و جریان ساز نقاشی و مجسمه سازی ایران بود . همچنین چند ترجمه ادبی از آثار نویسندگان ایتالیایی در کارنامه او به چشم می خورد .

بهمن محصص متولد 9 اسفند 1310 در شهر رشت است . وی در 14 سالگی در کارگاه و نمایشگاه محمد حبیبی ، نقاش گیلانی که هنر را در آکادمی هنر مسکو فرا گرفته بود، شروع به کار کرد . در زمان اقامت خانوادگی در تهران ، محصص چند ماهی در دانشگاه هنر تهران به تحصیل پرداخت . او از هنرمندانی بود که در جریان ملی شدن صنعت نفت ایران در کشور زندگی می کرد . محصص در سال 1333 به اروپا سفر کرده و در ایتالیا ساکن شد و در " آکادمی هنر رم " مدتی نزد فروچیو فراتزی به آموختن هنر مشغول شد . حاصل این دوره از زندگی محصص ، چندین نمایشگاه گروهی و انفرادی در داخل و خارج ایتالیا و شرکت در نمایشگاه هایی چون بینال ( دو سالانه) ونیز ، سائوپائولو و پاریس بودند . او پسر عموی اردشیر محصص، دیگر نقاش ایرانی است .

نقاشی های آوانگارد بهمن محصص جزو آثار معتبر نقاشی مدرن ایران محسوب می شود . از جمله ترجمه های محصص می توان به " ویکنت شقه شده " اثر ایتالو کالوینو ، " مرحوم مایتا پاسکال " اثر لوییجی پیر آندلو ، " کلفت ها " نوشته ژانه ژنه  و " روستاهای تو " اثر چه زاره پاوه زه اشاره کرد .

                                      مطالعه هنری و مرمت بر روی یک نیم تنه متعلق به کاخ نیاوران

پوشاك بارزترين سمبل فرهنگی، مهم ترين و مشخص ترين مظهر قومی و سريع الانتقال ترين نشانۀ فرهنگی است و به دليل حركتی كه به همراه دارد، زمينۀ تأثيرگذاری و تأثير پذيری فرهنگی آن بيشتر از هر نشانۀ فرهنگی ديگر است. برای  مثال در ايران، گروه های متفاوت انسانی زندگی می كنند كه هر كدام دارای ويژگی برجسته ای هستند كه در نگاه نخست قوميت، محل زندگی، زبان، مذهب و ساير مشخصات فرهنگی آنان را در ذهن بيننده تداعی می كند. این امر در کشورهای دیگر مستثنا نمی باشد .

لباس همانند خوراک ، مسکن ، امنیت و مانند آن از نیازهای اولیه و اساسی بشر محسوب می شود .با توجه به فرهنگ گسترده پوشاک در اقوام وملل گوناگون ، شناسایی لباسها موجود در مجموعه کاخ نیاوران که با نام لباسهای بالماسکه بین المللی  نگهداری می شود  در این لباسها مهارت ریسندگی و بافندگی و رنگ آمیزی و برش و دوخت و هنر دستی استفاده از سوزن دوزی ها توجه ما را به هنر کشور های آسیای میانه و مرکزی معطوف نمود . بطور کلی هر پوشاکی به اقتضای فعالیت و احتیاجات شخصی و همچنین حفاظت در برابر عوامل طبیعی به وجود می آید . از طرفی لباس خواه ساده ، خواه فاخر ، زیبا باشد و هر چه هنر ظریف و خلاقیت و ابتکار را در به کار بردن سوزن بیشتر نمایان سازد نشان از وجهه استفاده شونده می گردد .

مطالعات تاریخی و تطبیقی اثر

با توجه به مطالعات صورت گرفته در مورد نام این گونه پوشش در فرهنگ های معتبر مختلف به این نوع پوشش که نیم تنه ای کوتاه از جنس مخمل ، ماهوت  و دارای آستین می باشد یل ، یله  یا یلک گفته می شود . با بررسی پوشاک  در  قاره آسیا نمونه های متعددی از لباس مشابه  که در نحوه برش ، نوع الگو و دوخت  در کتب و  نقاشی ها و عکسهای بجا مانده از سربازان کشور های  اروپای شمالی دیده می شود . این گونه کت اکثراً توسط سربازان مورد استفاده قرار می گرفت ، رنگ این کت ها با توجه به درجه سرباز ها متفاوت بود بطور مثال رنگ سفید برای سربازان و رنگ قرمز برای نظامیان درجه  دار مورد استفاده قرار می گرفت.   اما این نکته وجود داشت که تمامی تصاویر موجود  مربوط به سربازان و نظامیان  آلبانی  می بود . یکی از دلایل استفاده از این نوع پوشش پشمی و ضخیم توسط سربازان آلبانی را می توان به دلیل کوهستانی و آب و هوای سرد این کشور نسبت داد .همچنین نمونه های مشابهی از این لباس  بر تن سربازان و اشراف زاده های ساکن مونته نگرو دیده می شود .

تصاویر تطبیقی

نمونه کت موجود در مجموعه نیاوران

نمونه کت مشابه در موزه پتر کبیر ( متعلق به مونته نگرو)

فن شناسی

خصوصیات پارچه

پارچه مورد استفاده در بخش زمینه لباس ، پارچه ای پشمی می باشد . نام تجاری این پارچه " ماهوت " نامیده می شود .  ماهوت به پارچه ای گفته می شود که  دارای تار و پود  پشمی می باشد و دارای بافته تافته  و یا نوعی بافت مارپیچ می باشد . پس از بافت  ، الیاف پارچه راتحت فشار ضربات چوب فشرده می کنند تا غیر قابل نفوذ شوند . پارچه های پشمی از ضخامت متوسط و متراکم و فشردگی قابل توجه برخوردار می باشد . در نهایت پارچه را خار زده و یک سمت بافته را همانند  نمد در می آورند .

شناسایی نقوش اثر

 رودوزی های به کار رفته بر روی لباس در حاشیه دور یقه و سر آستین ها ، با استفاده از نخهای فلزی می باشد.

مطالعات آزمایشگاهی

شناسایی الیاف به روش شیمی تر

شناسایی الیاف به روش میکروسکوپی

تصویر میکروسکوپی ماهوت ، تار قرمز ، پود قرمز

شناسایی الیاف فلزی

نوع نخ : گلابتون

جنس نخ میانی :  پنبه               رنگ : زرد           تاب  : s

جنس نخ فلزی : طلا               رنگ : سفید           تاب : s

مشخصات پیچش فلز بدور نخ مغزی :  پیوسته و با کمی فاصله

اندازه عرض : 10/0 میلی متر

آسیب شناسی

انواع آسیب های وارده به بخش پارچه ای این بافته عبارت بودند از آسیب : بیولوژیک ، مکانیکی و شیمیائی .

تصاویری از آسیب ها

تصاویری از آسیب ها

نمونه اسیب مکانیکی (پارگی در محل زندگی حشرات و تاثیرآلودگی محیطی)

از سوی دیگر آسیب هایی به بخش فلزی الیاف این لباس وارد شده که عبارتند از : آسیب مکانیکی، آسیب شیمیایی (خوردگی) و پوشیده شدن از چرکی ، دوده و غبار .

تصاویری از آسیب ها

پیشنهاد و اجرای روش مرمتی کت قرمز

با توجه به گفته های پیشین  ، اقدامات اولیه از قبیل مستند نگاری ، عکاسی ، مشاهدات میکروسکوپی ، طراحی ، اندازه گیری و الگو برداری و اجرای طرح آسیب نگاری انجام شده و با توجه به اطلاعات بدست آمده مرحله غبار گیری ابتدا با برس زدن و با استفاده از دستگاه مخصوص غبار روب الیاف انجام میگیرد . برای پاکسازی کامل لباس نیازبه جدا کردن آستر می باشد .

تفکیک اجزا و پاکسازی بخش های داخلی

انتخاب روش شستشو و ماده شوینده

با توجه به آزمایش های انجام شده  ، که جنس الیاف از ابریشم بوده و رنگها از نوع رنگهای ثابت هستند ، بنابراین شستشوی لباس پشمی ، در صورتی که در آب و ماده شوینده مورد نظر ثبات رنگی داشته باشد ، از مواد ترکیبی  دترجنت + حل کننده چربی و آب مقطر به نسبت مشخص استفاده شد .

قبیل از مرحله شستشو ابتدا بخش های آسیب دیده الیاف استحکام بخشی می شود  و شستشو بافته بر روی پارچه توری در ظرف کم عمق و ته صاف  با زمان بندی بسیار کوتاه صورت گرفت و در 2 مرحله آبکشی شد .با استفاده از باد سرد سشوار و پارچه های سفید و کاغذ خشک کن به خشک شدن سریع پارچه کمک می نماییم . در قسمتهایی از لباس که دارای دوخت های فلزی می باشند . کاغذ خشک کن قرار می دهیم تا آب و آلودگی ها بر روی کاغذ رسوب نمایند . نحوه قرار دادن لباس برای خشک شدن باید به صورتی باشد که خط تا های به وجود آمده در اثر نگهداری نامناسب  بازشده و دچار چروک نشوند .

مرحله شستشو بخش های مختلف لباس

حفاظت و بازسازی

برای تثبیت و استحکام بافته به دلیل آسیب دیدگی و پارگی در اندازه های کوچک تا بزرگ نیاز به پارچه ای همرنگ و متناسب با نوع جنس آن داشتیم برای پر کردن سوراخها از مخلوط چند رنگ به صورت پرز و با استفاده از حریر و چسب انجام گرفت .  

مرحله مرمت و پر نمودن نقاط کمبود

پشت لباس قبل از مرمت

پشت لباس بعد از مرمت

جلوی لباس قبل از مرمت

جلوی لباس  بعد از مرمت

...................................................................................................................................................................... 

........................................................................................................................................................................

بدون شك موزه ها و كاخ موزه ها آيينه نگاه، رفتار، فرهنگ، تفكر و نگرش صاحبان تاريخ، حاكمان، فرزانگان – هنرمندان، چيره دستان فرهنگ و هنر است كه به اين واسطه مي توان پژوهش و تكاپوي علمي، فرهنگي و تاريخي بسيار خوبي را از اين مسير و بستر موجود انجام داد.

كاخ موزه ها و موزه ها مامني براي اثبات، انطباق و جهت گيري فكري، فرهنگي و هنري گذشته، امروز و آينده هستند و  قطعاً برنامه ريزي براي حضور مردم و اهالي اجتماع در ايجاد فضايي موثر براي ورود فرزانگان، فرهيختگان، جامعه هنرمندان و علاقه‌مندان به فرهنگ، هنر و تاريخ و آهاد مردم از مهمترين مسائلي است كه بايسته و شايسته سرمايه‌گذاري و اقدام جدي است.

توسعه پايدار فرهنگي زماني محقق مي شود كه بلوغ فكري و فرهنگي اجتماع به مرز شناخت مناسب از گذشته و ديدن افق براي آينده و بهينه سازي فرصت هاي فعلي برسد در اين جهت موزه ها مي توانند فضاي تراوش فرهنگي موثري باشد، مشروط به اينكه منحصر به نمايش و نمايشگاه آثار تاريخي و معاصر نباشد، بلكه مي طلبد پايگاهي براي ترسيمات فرهنگي و هنري و محلي براي توليد  محصولات فرهنگي و جايگاهي براي اجراي فعاليت هاي اثربخش باشد، تا هم در اقناي اجتماع نقش داشته باشد، هم بستر ي فرحبخش براي اوقات فراغت و هم مكاني براي پژوهش و مطالعات تاريخي، باشد. گفتني  است اين نگاه چندسالي است كه به جدّ در دستور كار،سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري  قرار گرفته است كه خود نقطه اميدي است براي توسعه و روند رو به رشد آينده...

كاخ موزه ها به جهت تيپولوژي قالب، هميشه در معرض نگاه مراقبتي و امنيتي ويژه‌ايي هستند كه اين خصوصيت في نفسه در محدودشدن حضور مخاطبان عام نقش به‌سزايي دارد و به همراه آن عدم معرفي كامل اين مجموعه ها به شكل ساختاري و هدايت شده براي اقشار و مراتب سنّي جامعه مزيد بر علت شده كه جايگاه موزه ها و كاخ موزه ها هنوز به تكامل نرسند.، قطعاً بهره‌مندي هوشمندانه از سطوح رسانه از صدا و سيما تا سينما و نشريات مكتوب و ديجيتالي و به روزسازي اطلاعات و گسترده ساختن آن، امري است بديهي كه علاوه بر ايجاد نشاط  اجتماعي براي معرفي  عميق موزه ها، آثار، وقايع دوره هاي تاريخي و جلوه هاي فرهنگي، هنري آثار به حيث  دوره و تكنيك ، مفهوم، جايگاه معماري، تفاخر آن و معرف خالقين اين آثار در تبلور افتخارات فرهنگي كشور بسيار حائز اهميت است.

بر اين باوريم كه مي‌بايست دربهاي موزه ها به روي همه گشوده باشد تا علاوه بر بهره وري معنوي و فرهنگي و هنري از موزه ها، بستر ي براي مشاهداتي كه مي تواند عامل پيشرفت موزه ها، فرهنگ و هنر كشور شود، فراهم گردد.

كاخ موزه ها به جهت نوع كاربري، موجوديتي چند منظوره دارند و اين گرايش نيازمند توجه وسيعتر، طراحي فضاهاي كاربردي‌تر، ‌نورپردازي هاي استاندارد،‌امكانات جنبي موثر، تجهيزات نرم افزاري و سخت افزاري روز دنيا، فضاهاي نمايشگاهي مناسب، كتابخانه تخصصي و ... مي باشد تا مخاطبان در فضايي هم تخصصي و هم به لحاظ موزه اي و چند منظوره، به مثابه فضاهاي فرهنگي و هنري ،بهره‌اي كافي ببرند.

احياء قابليت هاي تاريخي و مرمت آثار و توجه كليدي به اين نياز، بسيار مهم و قابل تاكيد است. در كاخ موزه هاي كشور خصوصاً   كاخ موزه نياوران،‌احياي باغ هاي ايراني و توجه اساسي به فضاي سبز، گل گياه، گونه هاي گياهي، درختان تنومند قديمي و توجه و نگاه به گونه هاي پرندگان منحصر به فرد  اين مجموعه فرهنگي-تاريخي، همه و همه از قابليت هاي بي‌نظيري است كه مي بايست به شكل مستمر و استاندارد و علمي مدّنظر قرار گيرد و فراموش نكنيم كه در شهر پيچيده و پرتلاطم و آلوده شهر تهران، دريچه شب در ايجاد فرصتي  براي بهره‌مندي مردم علاقمند  جهت بازديد و حضور در كاخ ها نيز، مي تواند نكته يي قابل توجه و قابل انجام باشد و اين ميسر نيست مگر با بازنگري در روند طراحي، توسعه و امنيت و محافظت بيشتر، با زنگري در ساعات كار موزه ها و نوع حضور منابع انساني با هدف ارائه خدماتي متفاوت تر و بهتر...

با توسعه اين نگاه، گردشگري شب براي مردم پايتخت و توريست هاي داخلي و خارجي محيا تر و زيباتر خواهد بود، چرا كه نقش بي بديل موزه ها و كاخ موزه ها در توسعه صنعت گردشگري بسيار ارزشند و موثر مي باشد.

................................................................................................................................................................. 

آخرین ضیافت نیاوران

11دی ماه 1356 جیمی کارتر به ایران آمد

محمد رهبر

روزنامه شرق مورخ27/10/1382

شاه پس از 25 سال حکومت بی مشورت، حالا در دفتر کارش ساعات مشاوره ترتیب می داد و حاضر به شنیدن انتقادات و شرح واقعی وضعیت انقلاب ایران بود. سولیوان سفیر ایالات متحده از کسانی بود که هر روزبا شاه دیدار می کرد. دولت کارتر از آنچه در ایران می گذشت شوکه شده بود و توان تصمیم گیری نداشت. این تردید در دستگاه حاکمه ایران به شاه منتقل می شد و وضعیت روانی او را بیش از پیش می آشفت. در 14 دی ماه 1357 ژنرال هایزر با یک هواپیمای باری 747 که وسایل نظامی به ایران حمل می کرد، وارد تهران شد. هایزر درباره مسئولیت اش می گوید.

باید در سه زمینه کار می کردیم، اول شکستن اعتصاب ها، دوم تقویت روابط ارتش و بختیار و سوم انجام اقدامات احتیاطی برای مقابله با سقوط دولت غیرنظامی. هایزر وظایف خود در ایران را به ماموریت کرمیت روزولت در سال 1332 تشبیه می کند و می گوید: تنها تفاوت در آن بود که این بار تیمسارهای شاه به پیروزی انقلاب، ضعف بختیار و بازنگشتنی بودن شاه در برابر قدرت فزاینده آیت الله خمینی اطمینان داشتند و هر یک قبل از رفتن شاه باروبنه خود را برای رفتن از ایران بسته بودند. در چنین شرایطی، شاه در یکی از دیدارهایش با ژنرال های ارتش تاکید کرد که آنها همگی باید به هایزر اعتماد کنند و به حرف او گوش دهند. مطبوعات شوروی با فاش کردن مذاکرات هایزر و شاه به هایزر لقب شاه ایران را دادند. گزارش های روزانه هایزر به واشنگتن از اول تا آخر خوشبینانه بود او یکی از علل اعزام خود را از دست رفتن اعتماد دولت آمریکا به سولیوان – سفیر آمریکا در ایران عنوان کرده بود و این گونه گزارش های او مبنای سیاست خارجی آمریکا در ایران شد، اما تلاطم انقلاب آن چنان بود که دیگر جایی برای گزارش های خواب آلود هایزر نمی ماند و کاخ سفید به همان گفته های تلخ سولیوان رضایت می داد. روزنامه های 16 دی ماه بعد از 60 روز اعتصاب منتشر شدند و در تیتر اول خود از تغییر سیاست خارجی آمریکا نسبت به ایران خبر دادند.

خبر روزنامه ها این بود: شاه برای استراحت از کشور خارج می شود.

26 دی ماه 1357 فرودگاه مهرآباد تهران، بادی از شمال می ورزید. دو فروند هواپیمای 707 در جلو پاویون سلطنتی یک طبقه سفید و پوشیده با قالی های ضخیم ایستاده بودند، فعالیت دیگری در فرودگاه به چشم نمی خورد. صف های متعدد هواپیماهای ایران ایر مشهور به خطوط هوایی خاویار در نتیجه اعتصاب کارمندان زمین گیر شده بودند. کاخ ها و خانه های ثروتمندان در سراسر شهر خالی شده بود. از هفته هاغ و حتی ماه ها پیش اعضای خاندان سلطنتی و دربار شاهنشاهی آنها را تخلیه کرده بودند. شاه از خواهر دوقلویش اشرف خواسته بود تا کشور را ترک کند، فرح دیبا یک هواپیما پر از لباس و اشیایی که دیگران اثاث منزل می نامند به آمریکا فرستاده بود و ماموران گمرک در سراسر اروپای غربی و آمریکای شمالی با وضع عجیبی روبه رو شده بودند.

چگونه می توانستند قیمت اشیای گرانبهایی نظیر جامه دان ها و صندوق های لبریز از قالی و تابلو و مبل و الماس و گردنبندهای مروارید و انگشترهای یاقوت را که از ایران وارد شد، ارزیابی کنند.

در 26 دی ماه شاه و فرح برای همیشه کاخ نیاوران را ترک کردند.شاه در آخرین لحظه تصمیم گرفت  به جای پرواز مستقیم به ایالات متحده، دعوت انورسادات رییس جمهور مصر را برای یک توقف کوتاه در اسوان بپذیرد، افراد گارد شاهنشاهی و پیشخدمت ها گریه کنان برای خداحافظی در دو طرف پلکان صف کشیده بودند. هلی کوپترهای شاه و ملکه در کنار پاویون سلطنتی بر زمین نشست. شاه در پاویون نطق کوتاهی برای خبرنگاران کرد: گفته بودم که مدتی است احساس خستگی می کنم و احتیاج به استراحت دارم، ضمنا گفته بودم اول باید خیالم راحت شود و دولت مستقر بشود، بعد مسافرت خواهم کرد. این فرصت امروز با رای مجلس پس از رای سنا به دست آمد و امیدوارم که دولت بتواند هم در ترمیم گذشته و هم در پایه گذاری آینده موفق شود. شاه و همراهانش خود را در برابر باد پوشاندند و به سمت هواپیما راه افتادند. در برابر بویینگ 707 آبی و سفید، شاه و همراهان برای آخرین خداحافظی ها توقف کردند و درست ساعت دو بعدازظهر بود که بالاخره هواپیمای حامل شاه پرواز کرد و چند لحظه بعد این خبر از رادیو تهران پخش شد؛ شهر از خوشحالی در پوست خود نمی گنجید. بوق ماشین ها به صدا در آمد. مردم گل های گلایول و میخک را تکان می دادند و از همان روز مجسمه های شاه و پدرش واژگون شد.

  نوبت به میهمان رسید. پرزیدنت صندلی را کمی عقب دادو ایستاد،انگشتش قاشق نقره رالمس می کرد و چشمش به تابلوی نقاشی بزرگی بود که هنرمند ایتالیایی از شاه و فرح کشیده بود.کارترمانندروزهایی که نطق انتخابی می کرد، هیجان زده حرف می زدو دستانش لرزش خفیفی داشت.او گفت:"ایران مرهون شایستگی شاه در رهبری کشور است زیرا اعلیحضرت توانسته ایران را به صورت جزیره ثبات در یکی از پرآشوب ترین نقاط جهان درآورد.این تجلیلی است از شما اعلیحضرت و رهبری شما و احترام و ستایش و عشقی که ملت  به شما دارد . امروزهمراه شاه هنگام عبور از خیابانهای زیبا ی تهران،شاهد خوشامد گویی هزاران ایرانی  بودم که در طرفین خیابان ها،دوستانه به ماخوشامدگفتند،همچنین صدهاو شایدهزاران آمریکایی را دیدم که آنهانیز به رییس جمهوری خود در کشوری که ایشان را با صمیمیت پذیرفته و با احساس اینکه در خانه خود هستندخوشامد گفتند". کارتر به جای حساسی از نطقش رسیده بود،صدایش را صاف کردو ادامه داد: "حقوق بشرموضوع مورد علاقه ملت های ماورهبران دو کشوراست و نظریات ما در مسایل مربوط به امنیت نظامی متقابل با هیچ کشوری به اندازه ایران نزدیک نیست و من نسبت به هیچ رهبری مانند شاه این همه احساس حق شناسی عمیق و دوستی صمیمانه ندارم". همین که حرفهای کارتر به پایان رسید شاه به پا خاست و همه مهمان ها هم از جای خودشان بلند شدند و همراه شاه به کف زدن پرداختند و بعد شاه با دو دست،دست راست پرزیدنت را گرفت و به گرمی فشرد. تابه حال هیچ کدام از رهبران ایالات متحده از او چنین تمجیدی نکرده بودند.پس از صرف شام ،شاه و کارترو ملک حسین به اتاق دیگری رفتندتادرباره صلح عراق و اسراییل گفت و گو کنند،اما سالینجر رییس سابق دفتر مطبوعاتی پرزیدنت کندی که به عنوان روزنامه نگار ،کارتر را همراهی می کرد شگفت زده بر جای خود نشسته بودو از آن همه ستایش اغراق آمیز متعجب بود. او پیش بینی چنین روزی رادر آینده ای دورتر می کرد، روزی که سیاست های بشر دوستانه کارتربامنافع ملی آمریکا تعارض پیدا کندو کارتر منافع ملی را بر آن ترجیح دهد،امانه کارترو نه سالینجر هیچ کدام فکر نمی کردند که مهمانی شب اول ژانویه 1979 آخرین مهمانی رسمی کاخ نیاوران است و خداحافظی آن شب از شاه  خداحافظی با نظام شاهنشاهی ایران باشد. جزیره ثبات خاورمیانه در سالگرد دیدار کارتر از ایران در دی ماه 57 پرآشوب ترین جای دنیا بود. انقلابی در راه بود و شاه و فرح در فکر فرار از ایران بودند. مقادیر قابل توجهی پول از بانک های ایران به بانک های اروپایی و آمریکا انتقال می یافت و به نزدیکان شاه و دربار توصیه می شد تا ایران را ترک کنند.