1- مقدمه:

            دنياي امروز را دهكده جهاني، عصر اطلاعات، عصر سرعت و ارتباطات نام نهاده اند. سازمان هاي عصر اطلاعات، هرگز نمي توانند خود را از دنياي اطراف، مجزا و از تهديدها، ‌مصون دارند و فرصت ها را ناديده انگارند. مديريت منابع انساني يكي از اين فرصت هاست كه مي بايست جايگاه خود را بازيابد و مباني نظري و كاربردي آن، به روشني ترسيم شود. آموزش به عنوان لايه اي از مديريت منابع انساني، تاثيري عميق بر بخش هاي فرهنگي و اجتماعي برجاگذاشته و در تغيير ساختار و فرآيندهاي مرتبط، نقش اساسي ايفا مي كند.‌آموزش شاغلان و نيروهاي مورد نياز در دوره هاي آموزشي تخصصي كوتاه مدت و يا بلند مدت دانشگاهي از نيازهاي ضروري در بخش هاي ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگری به شمار مي رود.

در حال حاضر بيشترين نياز به نيروي كار، در سطوح مهارتي است. افرادي كه در اين بخش ها اشتغال دارند،‌ بطور مستقيم يا با جهانگردان خارجي و ايرانگردان يا با هنرمندان و هنرجويان در ارتباط هستند. بدين منظور، تربيت نيروهاي آموزش ديده و آگاه به تاريخ، فرهنگ و هنر كشور،‌نيازمند همراهي بخش هاي خصوصي است. تصميم گيري براي چگونگي توسعه آموزش بخش هاي ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري مبتني بر آگاهي به عوامل رشد، محدوديت ها،‌ موانع و فرصت هاي جهاني، اقتصادي و فرهنگي مي باشد تا با ارائه الگوي آموزشي جهت برنامه ريزي استراتژيك با ويژگي هاي بومي كشور، چارچوب توسعه آموزشي مشخص، و ساختار برنامه ها و استانداردهاي آموزشي، مدون گردد و از مدل هاي موجود در برنامه ريزي آموزشي منطبق با وضعيت حال حاضر، بهره برداري نمايند.

براي بهينه سازي سامانه هاي آموزشي، بهترين و اساسي ترين مرحله، طراحي و ساخت پايگاه و بانك اطلاعات و سوالات آزمون جامع مي باشد كه لايه هاي اطلاعاتي آن را نياز كاربران تعيين مي كند، دستورالعمل تهيه سوالات آزمون جامع، حاوي توضيحاتي درباره آزمون هاي چندگزينه اي، نكات اصلي در طراحي و تهيه سوال و ليست منابع آزمون مي باشد.

اميد است بتوان در راستاي حصول به سامانه اي واحد در زمينه برگزاري آزمون هاي جامع بر مبناي برنامه ريزي ها و سياست گذاري هاي اثربخش، گام برداشت.

2- آزمون هاي چندگزينه اي:

آزمون هاي چندگزينه اي متداول ترين آزمون هاي عيني است كه هم در سنجش تواناييهاي مختلف و هم در سنجش پيشرفت تحصيلي در زمينه هاي گوناگون تحصيلي مورد استفاده واقع مي شود. آزمون هاي چند گزينه اي هم از لحاظ يكنواختي سوالها و هم از لحاظ حساسيت كم در مقابل حدس و هم از لحاظ سهولت تصحيح پاسخ نامه ها بهترين نوع آزمون هاي عيني هستند.

آزمون هاي چند گزينه اي شامل تعدادي سوال است كه هر يك از آنها از يك قسمت اصلي و تعدادي گزينه تشكيل مي شود و آزمون شونده از ميان گزينه هاي پيشنهادي گزينه صحيح را انتخاب مي كند. سوالهاي چندگزينه اي داراي چندين نوع هستند كه عبارتند از:

1-       نوع تنها گزينه درست

2-       نوع بهترين گزينه

3-       نوع منفي

محاسن استفاده از سوالهاي چندگزينه اي:

1-    اين آزمون ها از ساير آزمون ها انعطاف پذيرترند. آنها علاوه بر دانش، توانايي استدلالي، قضاوت و بسيار بازده هاي مهم ديگر يادگيري را مي سنجد.

2-    با استفاده از سوالهاي چند گزينه اي مي توان در يك زمان محدود تعداد زيادي از هدف هاي آموزشي و بخش مهمي از محتواي درس را اندازه گيري كرد.

3-       آزمون هاي چندگزينه اي نسبت به آزمون هاي صحيح- غلط كمتر امكان حدس زدن را به آزمون شونده مي دهند.

4-       پاسخ هاي اين سوالها به سادگي و با عنايت كامل قابل تصحيح هستند.

5-       فراگيران ومدرسان اين نوع آزمون ها را به ساير آزمون هاي عيني ترجيح مي دهند.

6-    اگر گزينه هاي انحرافي اين آزمون ها با توجه به اشتباهات و كج فهمي هاي متداول فراگيران تهيه شوند،‌منبع بسيار مناسبي براي تشخيص مشكلات فراگيران خواهند بود.

3- نكات اصلي در طراحي و تهيه سوال:

در طراحي سوالات آزمون جامع كه به صورت چهارگزينه اي طرح مي شود 23 نكته به شرح ذيل بايد مدنظر قرار گيرد:

1-       هر سوال بايد يك موضوع مهم يا يك هدف آموزشي را اندازه بگيرد:

در طرح هر سوال نويسنده سوال بايد از خود بپرسد كه آيا دانستن و نداستن پاسخ سوال در صلاحيت آزمون شونده از لحاظ مطالب مورد آزمايش تاثير دارد يا نه، اگر جواب اين سوال مثبت بود آنگاه بايد به گنجاندن موضوع در سوال اقدام كند. بنابراين هر سوال عيني مانند هر سوال تشريحي بايد يك هدف آموزشي را بسنجد يا شامل بخش مهمي از محتواي درس باشد.

2-       بيش از يك مسئله يا يك مطلب در هر سوال قرار نگيرد:

هر سوال بايد تنها به يك مطلب يا يك هدف آموزشي مربوط باشد اگر بيش از يك مطلب يا هدف در سوال مطرح شود نه تنها سوال را پيچيده مي كند بلكه اگر آزمون شونده در پاسخگويي به سوال موفق نباشد معلوم نيست كه كداميك از مطالب را ندانسته و علت عدم موفقيت او چه بوده است.

3-       سوالها را كاملاً روشن و واضح بنويسيد و از عبارت و كلمات قابل فهم آزمون شونده استفاده كنيد:

استفاده از جملات و عبارات مبهم در سوالهاي چندگزينه اي باعث مي شود كه آزمون شوندگان با وجود اينكه جواب درست را مي دانند به علت ابهام و دشواري متن سوال نتوانند جواب درست به آن بدهند.

4-       از تكرار مطالب در گزينه ها خودداري شود.

تا آنجاكه ممكن است پاسخها را مختصر و كوتاه بنويسيد ضمناً سعي كنيد مطالب را يك بار آن هم در متن سوال يا تنه آن بياوريد و در صورت امكان از تكرار آن در پاسخها خودداري نماييد.

5-       مطالب اصلي سوال را به طور كامل در تنه اصلي سوال بنويسيد:

تنه سوال بايد شامل مطالب مهم سوال باشد به گونه اي كه آزمون شونده پس از خواندن آن و پيش از مراجعه به گزينه ها، انديشه اصلي مورد سوال را درك كند و بداند كه سوال به چه مطالبي مربوط است.

6-       همه گزينه هاي يك سوال بايد متجانس و به موضوع واحدي مربوط باشند:

همه گزينه هاي يك سوال بايد از لحاظ محتوا همگون يا متجانس باشند نه اينكه هر يك از آنها به مطالب جداگانه اي اشاره كند در چنين حالتي سوال از صورت چند گزينه اي خارج شده و هر يك از گزينه ها به صورت يك سوال صحيح- غلط در مي آيد كه از ديگر گزينه ها مستقل است.

7-       سوال طوري طرح شود كه پاسخ درست تنها پاسخ درست يا قطعاً درست ترين پاسخ باشد.

8-       براي اندازه گيري فرآيندهاي پيچيده ذهني از موقعيتهاي تازه استفاده شود.

9-       گزينه هاي انحرافي طوري طرح شود كه آزمون شوندگان بي اطلاع از موضوع سوال را به خود جلب كنند.

هدف از گزينه هاي انحرافي در سوالهاي چندگزينه اي اين است كه آزمون شوندگان بي اطلاع از موضوع مورد سوال را به خود جلب كند اين گزينه ها بايد ظاهري منطقي داشته باشند و در يك بررسي سطحي درست جلوه كنند.

10-    گزينه هاي هر سوال طوري طرح شود كه از نظر دستوري و جمله بندي به نحو درست مكمل متن سوال باشند:

يكي از معايب سوالهاي چهارگزينه اي تازه كاران اين است كه بين تنه سوال  گزينه هاي پيشنهادي از لحاظ دستوري هماهنگي وجود ندارد و اين ناهماهنگي در رابطه با گزينه هاي غلط بيشتر به چشم مي خورد در نتيجه اين امر به صورت يك راهنما براي آزمون شونده  در مي آيد و متوجه مي شود كه گزينه هاي غلط آن است كه از نظر دستوري مكمل تنه سوال نيستند.

11-    از به كار بردن اشاره هاي دستوري نامربوط و غيره خودداري شود:

اشاراتي از قبيل زمان افعال، مفرد و جمع بودن آنها، و يا حرف تعريف an , a در زبان هاي انگليسي را در سوالها نبايد به كار برد در ضمن اگر تنه سوال و گزينه صحيح از بعضي جهات مشابه باشند ممكن است آزمون شونده جواب درست را با توجه به تشابه ظاهري پيدا كند، بدون اينكه واقعاً پاسخ را بداند.

12-   در سوالات منفي كلمات منفي برجسته شود:

برجسته جلوه دادن كلمات منفي به آزمون شونده كمك مي كند تا متوجه منفي بودن سوال باشد. اگر آزمون به صورت چاپي در اختيار آزمون شونده قرار گيرد مي توان از طريق سياه نوشتن يا پررنگ نوشتن كلمات منفي آنها را برجسته كرد ولي اگر سوالات بصورت دستنويس باشد مي توان زير كلمات منفي خط كشيد.

13-    در نوشتن سوالهايي كه در آنها متن سوال منفي و گزينه ها هم منفي هستند يعني منفي مضاعف، احتراز شود:

سوالهايي كه در آنها هم متن سوال منفي است و هم گزينه ها با عبارات و كلمات منفي نوشته مي شوند بسيار دشوار است و خواندن آنها آزمون شونده را گيج و سردرگم مي كند.

14-    تا حد امكان از كاربرد عبارتهايي مانند «‌همه آنچه در بالا گفته شد» و تمامي موارد فوق و ... خودداري شود.

سوالهايي كه در آنها اينگونه عبارتها به كار مي روند به ويژه اگر آنها به جاي گزينه درست سوال به كار روند،‌بسيار آسان هستند، زيرا اگر آزمون شونده بداند كه حداقل دو گزينه در گزينه ها درست است، چه از درست و غلط بودن بقيه گزينه ها اطلاع داشته باشد چه نداشته باشد،‌گزينه صحيح را انتخاب خواهد كرد.

15-    سوالها مستقل از يكديگر نوشته شود:

پاسخ دادن به يك سوال نبايد شرط لازم براي پاسخ دادن به سوال ديگري باشد و جواب يك سوال نبايد به پاسخ دادن به سوال ديگري كمك بكند.

16-    از طرح سوالهاي گمراه كننده پرهيز شود.

17-   دو گزينه متضادي كه يكي از آنها درست است استفاده نشود:

هر گاه در ميان گزينه ها تنها يك زوج گزينه متضاد به كار رود كه يكي از آنها گزينه درست سوال باشد احتمالاً آزمون شونده انتخاب خود را به همين دو گزينه محدود خواهد گرد زيرا تصور مي كند كه ممكن است هر دو پاسخ غلط باشند.

18-    طول گزينه درست در سوالهاي مختلف تغيير يابد.

گزينه درست در مقايسه با گزينه هاي انحرافي بايد طوري نوشته شود كه به هيچ وجه نمايان نباشد گزينه درست نبايد در چندين سوال پشت سر همطراز سايرگزينه ها بلندتر يا كوتاهتر باشد، زيرا ممكن است آزمون شونده را صرف نظر از اينكه جواب درست سوال را مي داند يا نمي داند در پيدا كردن گزينه درست كمك كند بنابراين سعي كنيد گاهي گزينه درست را بلندتر از ساير گزينه ها گاه كوتاهتر از آنها و اغلب همطراز با آنها بنويسيد اما مواظب باشيد كه در چند سوال پشت سرهم گزينه درست كوتاهتر يا بلندتر ازساير گزينه ها نباشد.

19-    محل گزينه درست در ميان گزينه هاي انحرافي به طور تصادفي انتخاب شود:

اگر در تعيين جا محل گزينه هاي درست يك آزمون نوعي نظم و ترتيب حاكم باشد يا اگر گزينه هاي صحيح در جاي معيني قرار داده شوند، ممكن است آزمون شونده اين مطلب را كشف كند و بدون اينكه جواب سوالي را بداند گزينه هاي درست را انتخاب كند.

20-    سوالها به زباني نوشته شود كه در حد درك و فهم آزمون شوندگان باشد:

21-   براي هر سوال بين 3 تا 5 گزينه در نظر گرفته شود.

22-   عبارتهايي نظير هيچ يك از موارد بالا، هيچ كدام از اينها و ... استفاده نشود.

23-   در سوالهايي كه تنه آنها جمله ناتمام است، جاي خالي را در قسمت آخر جمله قرار گيرد:

موضوع اصلي هر سوال بايد در تنه سوال باشد، به گونه اي كه آزمون شونده بعد از مطالعه آن و پيش از مراجعه به گزينه ها منظور اصلي سوال را بفهمد.

4- يست منابع آزمون جامع:

1- مواد درسي آزمون جامع مديريت فني دفاتر خدمات مسافرتي و سياحتي

2-  موارد درسی آزمون جامع راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی

3- موارد درسی آزمون جامع راهنمایان طبیعت گردی

1- مقدمه:

            دنياي امروز را دهكده جهاني، عصر اطلاعات، عصر سرعت و ارتباطات نام نهاده اند. سازمان هاي عصر اطلاعات، هرگز نمي توانند خود را از دنياي اطراف، مجزا و از تهديدها، ‌مصون دارند و فرصت ها را ناديده انگارند. مديريت منابع انساني يكي از اين فرصت هاست كه مي بايست جايگاه خود را بازيابد و مباني نظري و كاربردي آن، به روشني ترسيم شود. آموزش به عنوان لايه اي از مديريت منابع انساني، تاثيري عميق بر بخش هاي فرهنگي و اجتماعي برجاگذاشته و در تغيير ساختار و فرآيندهاي مرتبط، نقش اساسي ايفا مي كند.‌آموزش شاغلان و نيروهاي مورد نياز در دوره هاي آموزشي تخصصي كوتاه مدت و يا بلند مدت دانشگاهي از نيازهاي ضروري در بخش هاي ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگری به شمار مي رود.

در حال حاضر بيشترين نياز به نيروي كار، در سطوح مهارتي است. افرادي كه در اين بخش ها اشتغال دارند،‌ بطور مستقيم يا با جهانگردان خارجي و ايرانگردان يا با هنرمندان و هنرجويان در ارتباط هستند. بدين منظور، تربيت نيروهاي آموزش ديده و آگاه به تاريخ، فرهنگ و هنر كشور،‌نيازمند همراهي بخش هاي خصوصي است. تصميم گيري براي چگونگي توسعه آموزش بخش هاي ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري مبتني بر آگاهي به عوامل رشد، محدوديت ها،‌ موانع و فرصت هاي جهاني، اقتصادي و فرهنگي مي باشد تا با ارائه الگوي آموزشي جهت برنامه ريزي استراتژيك با ويژگي هاي بومي كشور، چارچوب توسعه آموزشي مشخص، و ساختار برنامه ها و استانداردهاي آموزشي، مدون گردد و از مدل هاي موجود در برنامه ريزي آموزشي منطبق با وضعيت حال حاضر، بهره برداري نمايند.

براي بهينه سازي سامانه هاي آموزشي، بهترين و اساسي ترين مرحله، طراحي و ساخت پايگاه و بانك اطلاعات و سوالات آزمون جامع مي باشد كه لايه هاي اطلاعاتي آن را نياز كاربران تعيين مي كند، دستورالعمل تهيه سوالات آزمون جامع، حاوي توضيحاتي درباره آزمون هاي چندگزينه اي، نكات اصلي در طراحي و تهيه سوال و ليست منابع آزمون مي باشد.

اميد است بتوان در راستاي حصول به سامانه اي واحد در زمينه برگزاري آزمون هاي جامع بر مبناي برنامه ريزي ها و سياست گذاري هاي اثربخش، گام برداشت.

2- آزمون هاي چندگزينه اي:

آزمون هاي چندگزينه اي متداول ترين آزمون هاي عيني است كه هم در سنجش تواناييهاي مختلف و هم در سنجش پيشرفت تحصيلي در زمينه هاي گوناگون تحصيلي مورد استفاده واقع مي شود. آزمون هاي چند گزينه اي هم از لحاظ يكنواختي سوالها و هم از لحاظ حساسيت كم در مقابل حدس و هم از لحاظ سهولت تصحيح پاسخ نامه ها بهترين نوع آزمون هاي عيني هستند.

آزمون هاي چند گزينه اي شامل تعدادي سوال است كه هر يك از آنها از يك قسمت اصلي و تعدادي گزينه تشكيل مي شود و آزمون شونده از ميان گزينه هاي پيشنهادي گزينه صحيح را انتخاب مي كند. سوالهاي چندگزينه اي داراي چندين نوع هستند كه عبارتند از:

1-       نوع تنها گزينه درست

2-       نوع بهترين گزينه

3-       نوع منفي

محاسن استفاده از سوالهاي چندگزينه اي:

1-    اين آزمون ها از ساير آزمون ها انعطاف پذيرترند. آنها علاوه بر دانش، توانايي استدلالي، قضاوت و بسيار بازده هاي مهم ديگر يادگيري را مي سنجد.

2-    با استفاده از سوالهاي چند گزينه اي مي توان در يك زمان محدود تعداد زيادي از هدف هاي آموزشي و بخش مهمي از محتواي درس را اندازه گيري كرد.

3-       آزمون هاي چندگزينه اي نسبت به آزمون هاي صحيح- غلط كمتر امكان حدس زدن را به آزمون شونده مي دهند.

4-       پاسخ هاي اين سوالها به سادگي و با عنايت كامل قابل تصحيح هستند.

5-       فراگيران ومدرسان اين نوع آزمون ها را به ساير آزمون هاي عيني ترجيح مي دهند.

6-    اگر گزينه هاي انحرافي اين آزمون ها با توجه به اشتباهات و كج فهمي هاي متداول فراگيران تهيه شوند،‌منبع بسيار مناسبي براي تشخيص مشكلات فراگيران خواهند بود.

3- نكات اصلي در طراحي و تهيه سوال:

در طراحي سوالات آزمون جامع كه به صورت چهارگزينه اي طرح مي شود 23 نكته به شرح ذيل بايد مدنظر قرار گيرد:

1-       هر سوال بايد يك موضوع مهم يا يك هدف آموزشي را اندازه بگيرد:

در طرح هر سوال نويسنده سوال بايد از خود بپرسد كه آيا دانستن و نداستن پاسخ سوال در صلاحيت آزمون شونده از لحاظ مطالب مورد آزمايش تاثير دارد يا نه، اگر جواب اين سوال مثبت بود آنگاه بايد به گنجاندن موضوع در سوال اقدام كند. بنابراين هر سوال عيني مانند هر سوال تشريحي بايد يك هدف آموزشي را بسنجد يا شامل بخش مهمي از محتواي درس باشد.

2-       بيش از يك مسئله يا يك مطلب در هر سوال قرار نگيرد:

هر سوال بايد تنها به يك مطلب يا يك هدف آموزشي مربوط باشد اگر بيش از يك مطلب يا هدف در سوال مطرح شود نه تنها سوال را پيچيده مي كند بلكه اگر آزمون شونده در پاسخگويي به سوال موفق نباشد معلوم نيست كه كداميك از مطالب را ندانسته و علت عدم موفقيت او چه بوده است.

3-       سوالها را كاملاً روشن و واضح بنويسيد و از عبارت و كلمات قابل فهم آزمون شونده استفاده كنيد:

استفاده از جملات و عبارات مبهم در سوالهاي چندگزينه اي باعث مي شود كه آزمون شوندگان با وجود اينكه جواب درست را مي دانند به علت ابهام و دشواري متن سوال نتوانند جواب درست به آن بدهند.

4-       از تكرار مطالب در گزينه ها خودداري شود.

تا آنجاكه ممكن است پاسخها را مختصر و كوتاه بنويسيد ضمناً سعي كنيد مطالب را يك بار آن هم در متن سوال يا تنه آن بياوريد و در صورت امكان از تكرار آن در پاسخها خودداري نماييد.

5-       مطالب اصلي سوال را به طور كامل در تنه اصلي سوال بنويسيد:

تنه سوال بايد شامل مطالب مهم سوال باشد به گونه اي كه آزمون شونده پس از خواندن آن و پيش از مراجعه به گزينه ها، انديشه اصلي مورد سوال را درك كند و بداند كه سوال به چه مطالبي مربوط است.

6-       همه گزينه هاي يك سوال بايد متجانس و به موضوع واحدي مربوط باشند:

همه گزينه هاي يك سوال بايد از لحاظ محتوا همگون يا متجانس باشند نه اينكه هر يك از آنها به مطالب جداگانه اي اشاره كند در چنين حالتي سوال از صورت چند گزينه اي خارج شده و هر يك از گزينه ها به صورت يك سوال صحيح- غلط در مي آيد كه از ديگر گزينه ها مستقل است.

7-       سوال طوري طرح شود كه پاسخ درست تنها پاسخ درست يا قطعاً درست ترين پاسخ باشد.

8-       براي اندازه گيري فرآيندهاي پيچيده ذهني از موقعيتهاي تازه استفاده شود.

9-       گزينه هاي انحرافي طوري طرح شود كه آزمون شوندگان بي اطلاع از موضوع سوال را به خود جلب كنند.

هدف از گزينه هاي انحرافي در سوالهاي چندگزينه اي اين است كه آزمون شوندگان بي اطلاع از موضوع مورد سوال را به خود جلب كند اين گزينه ها بايد ظاهري منطقي داشته باشند و در يك بررسي سطحي درست جلوه كنند.

10-    گزينه هاي هر سوال طوري طرح شود كه از نظر دستوري و جمله بندي به نحو درست مكمل متن سوال باشند:

يكي از معايب سوالهاي چهارگزينه اي تازه كاران اين است كه بين تنه سوال  گزينه هاي پيشنهادي از لحاظ دستوري هماهنگي وجود ندارد و اين ناهماهنگي در رابطه با گزينه هاي غلط بيشتر به چشم مي خورد در نتيجه اين امر به صورت يك راهنما براي آزمون شونده  در مي آيد و متوجه مي شود كه گزينه هاي غلط آن است كه از نظر دستوري مكمل تنه سوال نيستند.

11-    از به كار بردن اشاره هاي دستوري نامربوط و غيره خودداري شود:

اشاراتي از قبيل زمان افعال، مفرد و جمع بودن آنها، و يا حرف تعريف an , a در زبان هاي انگليسي را در سوالها نبايد به كار برد در ضمن اگر تنه سوال و گزينه صحيح از بعضي جهات مشابه باشند ممكن است آزمون شونده جواب درست را با توجه به تشابه ظاهري پيدا كند، بدون اينكه واقعاً پاسخ را بداند.

12-   در سوالات منفي كلمات منفي برجسته شود:

برجسته جلوه دادن كلمات منفي به آزمون شونده كمك مي كند تا متوجه منفي بودن سوال باشد. اگر آزمون به صورت چاپي در اختيار آزمون شونده قرار گيرد مي توان از طريق سياه نوشتن يا پررنگ نوشتن كلمات منفي آنها را برجسته كرد ولي اگر سوالات بصورت دستنويس باشد مي توان زير كلمات منفي خط كشيد.

13-    در نوشتن سوالهايي كه در آنها متن سوال منفي و گزينه ها هم منفي هستند يعني منفي مضاعف، احتراز شود:

سوالهايي كه در آنها هم متن سوال منفي است و هم گزينه ها با عبارات و كلمات منفي نوشته مي شوند بسيار دشوار است و خواندن آنها آزمون شونده را گيج و سردرگم مي كند.

14-    تا حد امكان از كاربرد عبارتهايي مانند «‌همه آنچه در بالا گفته شد» و تمامي موارد فوق و ... خودداري شود.

سوالهايي كه در آنها اينگونه عبارتها به كار مي روند به ويژه اگر آنها به جاي گزينه درست سوال به كار روند،‌بسيار آسان هستند، زيرا اگر آزمون شونده بداند كه حداقل دو گزينه در گزينه ها درست است، چه از درست و غلط بودن بقيه گزينه ها اطلاع داشته باشد چه نداشته باشد،‌گزينه صحيح را انتخاب خواهد كرد.

15-    سوالها مستقل از يكديگر نوشته شود:

پاسخ دادن به يك سوال نبايد شرط لازم براي پاسخ دادن به سوال ديگري باشد و جواب يك سوال نبايد به پاسخ دادن به سوال ديگري كمك بكند.

16-    از طرح سوالهاي گمراه كننده پرهيز شود.

17-   دو گزينه متضادي كه يكي از آنها درست است استفاده نشود:

هر گاه در ميان گزينه ها تنها يك زوج گزينه متضاد به كار رود كه يكي از آنها گزينه درست سوال باشد احتمالاً آزمون شونده انتخاب خود را به همين دو گزينه محدود خواهد گرد زيرا تصور مي كند كه ممكن است هر دو پاسخ غلط باشند.

18-    طول گزينه درست در سوالهاي مختلف تغيير يابد.

گزينه درست در مقايسه با گزينه هاي انحرافي بايد طوري نوشته شود كه به هيچ وجه نمايان نباشد گزينه درست نبايد در چندين سوال پشت سر همطراز سايرگزينه ها بلندتر يا كوتاهتر باشد، زيرا ممكن است آزمون شونده را صرف نظر از اينكه جواب درست سوال را مي داند يا نمي داند در پيدا كردن گزينه درست كمك كند بنابراين سعي كنيد گاهي گزينه درست را بلندتر از ساير گزينه ها گاه كوتاهتر از آنها و اغلب همطراز با آنها بنويسيد اما مواظب باشيد كه در چند سوال پشت سرهم گزينه درست كوتاهتر يا بلندتر ازساير گزينه ها نباشد.

19-    محل گزينه درست در ميان گزينه هاي انحرافي به طور تصادفي انتخاب شود:

اگر در تعيين جا محل گزينه هاي درست يك آزمون نوعي نظم و ترتيب حاكم باشد يا اگر گزينه هاي صحيح در جاي معيني قرار داده شوند، ممكن است آزمون شونده اين مطلب را كشف كند و بدون اينكه جواب سوالي را بداند گزينه هاي درست را انتخاب كند.

20-    سوالها به زباني نوشته شود كه در حد درك و فهم آزمون شوندگان باشد:

21-   براي هر سوال بين 3 تا 5 گزينه در نظر گرفته شود.

22-   عبارتهايي نظير هيچ يك از موارد بالا، هيچ كدام از اينها و ... استفاده نشود.

23-   در سوالهايي كه تنه آنها جمله ناتمام است، جاي خالي را در قسمت آخر جمله قرار گيرد:

موضوع اصلي هر سوال بايد در تنه سوال باشد، به گونه اي كه آزمون شونده بعد از مطالعه آن و پيش از مراجعه به گزينه ها منظور اصلي سوال را بفهمد.

4- يست منابع آزمون جامع:

1- مواد درسي آزمون جامع مديريت فني دفاتر خدمات مسافرتي و سياحتي

2-  موارد درسی آزمون جامع راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی

3- موارد درسی آزمون جامع راهنمایان طبیعت گردی